کتاب این بچه

نمایشنامه «این بچه» اثر ژوئل پومرا یکی از شاخص‌ترین آثار تئاتر معاصر فرانسه است که نخستین‌بار در سال ۲۰۰۶ خلق و اجرا شد و خیلی زود به‌واسطه‌ی زبان بی‌واسطه، ساختار غیرروایی و نگاه بی‌رحمانه اما صادقانه‌اش به روابط خانوادگی، توجه منتقدان و مخاطبان بین‌المللی را جلب کرد. این اثر که توسط کمپانی Compagnie Louis Brouillard تولید شده، در جشنواره آوینیون و سپس در سالن‌های معتبر اروپایی، از جمله اجرای شناخته‌شده‌اش در ساوت‌وارک لندن، روی صحنه رفت و امروز به‌عنوان یکی از متون مرجع تئاتر واقع‌گرای احساسی شناخته می‌شود. «این بچه» نه یک داستان خطی دارد و نه قهرمانی مرکزی. نمایش از مجموعه‌ای از صحنه‌های کوتاه و مستقل تشکیل شده است که هرکدام لحظه‌ای از رابطه‌ی والد و فرزند را ثبت می‌کنند؛ لحظه‌هایی که گاه به‌شدت روزمره‌اند و گاه تکان‌دهنده و مرزی. پومرا متن را بر اساس گفت‌وگوهای واقعی با خانواده‌هایی از یک مجتمع مسکونی در نورماندی شکل داده و به همین دلیل، زبان نمایش حالتی مستندگونه، عریان و بی‌واسطه دارد. دیالوگ‌ها نه صیقل‌خورده‌اند و نه نمایشی به معنای کلاسیک؛ بلکه شبیه همان جمله‌هایی هستند که در آشپزخانه، اتاق خواب یا راهروهای خانه گفته می‌شوند، با همان لکنت‌ها، تکرارها و خشونت پنهان. در این صحنه‌ها با موقعیت‌هایی روبه‌رو می‌شویم که هیچ‌کدام به‌تنهایی «داستان» نیستند، اما کنار هم تصویری کامل و نگران‌کننده از خانواده معاصر می‌سازند: مادری که دختر بالغش را تحقیر می‌کند، دختری که با صراحت کودکانه پدرش را پس می‌زند، نوجوانی باردار که میان ترس و آینده معلق مانده، یا مادری که برای شناسایی جسد فرزندش به سردخانه می‌رود. پومرا بدون توضیح، قضاوت یا نتیجه‌گیری اخلاقی، این لحظه‌ها را کنار هم می‌نشاند و اجازه می‌دهد بار عاطفی آنها به‌تدریج انباشته شود. مضمون مرکزی نمایش، دوگانگی عمیق عشق خانوادگی است: جایی که مراقبت و خشونت، وابستگی و طرد، نیاز و نفرت هم‌زمان حضور دارند. «این کودک» نشان می‌دهد که رابطه‌ی والد و فرزند نه مسیری خطی از عشق و حمایت، بلکه میدان کشمکش دائمی میان قدرت، ترس، مسئولیت و ناتوانی است. در این جهان، هیچ‌کس کاملا مقصر یا بی‌گناه نیست؛ همه زخمی‌اند و همه، به‌نحوی، دیگری را زخمی می‌کنند. از نظر فرمی، نمایش نمونه‌ای درخشان از تئاتر غیرخطی و مبتنی بر صداهای جمعی است. نبود طرح کلاسیک و گره‌گشایی نهایی، تماشاگر را وادار می‌کند نه در پی «پایان»، بلکه درگیر تجربه شود. پومرا به‌جای روایت، مواجهه می‌آفریند؛ مواجهه‌ای که اغلب ناراحت‌کننده است، اما دقیقا به همین دلیل صادقانه و ماندگار. «این بچه» نمایشی است که به‌جای ارائه پاسخ، پرسش‌هایی عمیق درباره خانواده، مسئولیت، عشق و زخم‌های پنهان زندگی روزمره مطرح می‌کند. اثری که پس از پایان اجرا، تماشاگر را رها نمی‌کند و او را ناچار می‌سازد به روابط خودش بازگردد؛ به جمله‌هایی که گفته یا نگفته، و به پیوندهایی که هم پناه بوده‌اند و هم منبع درد. همین صداقت بی‌امان است که این متن را به یکی از آثار مهم و ماندگار تئاتر معاصر تبدیل کرده است.