کتاب اسکندر کبیر

رمان تاریخی «اسکندر کبیر» اثر موریس دورئون، نویسنده برجسته فرانسوی و عضو آکادمی فرانسه، نخستین‌بار در سال ۱۹۵۸ منتشر شد و بعدها در ترجمه‌های گوناگون، گاه با عنوان‌هایی چون «اسکندر خدا» یا «اسکندر بزرگ» در دسترس قرار گرفت. این اثر که در اغلب نسخه‌ها میان ۳۵۰ تا ۴۰۰ صفحه حجم دارد، کوششی است برای بازآفرینی زندگی یکی از شگفت‌انگیزترین و مناقشه‌برانگیزترین شخصیت‌های تاریخ باستان؛ شخصیتی که هم‌زمان فاتح، اسطوره، سیاست‌مدار و معما بود. درون که بیش از هر چیز با مجموعه‌ی «پادشاهان نفرین‌شده» شناخته می‌شود، در این رمان نیز همان نگاه دراماتیک و تاریخ‌محور خود را به کار می‌گیرد، اما این بار در مقیاسی جهانی و با قهرمانی که مرزهای جهان شناخته‌شده را درنوردید. رمان، زندگی اسکندر سوم مقدونی را از کودکی تا اوج فتوحات و سال‌های پایانی عمرش دنبال می‌کند. اسکندر، فرزند فیلیپ دوم و المپیاس، از آغاز در فضایی آکنده از قدرت، توطئه و جاه‌طلبی پرورش می‌یابد. آموزش‌های نظامی سخت‌گیرانه و شاگردی نزد ارسطو، ذهن او را هم‌زمان به سوی جنگ و فلسفه سوق می‌دهد و درون به‌خوبی نشان می‌دهد که چگونه ترکیب شمشیر و اندیشه، شخصیت اسکندر را شکل می‌دهد. صحنه‌هایی چون رام کردن بوکفالوس، نه صرفا حکایاتی اسطوره‌ای، بلکه نشانه‌هایی از میل زودهنگام او به مهار جهان و سرنوشت تلقی می‌شوند. پس از قتل فیلیپ، اسکندر جوان با سرعت و قاطعیت قدرت را تثبیت می‌کند، شورش‌های داخلی را سرکوب می‌کند و یونان را زیر پرچم خود می‌آورد. از این نقطه، رمان وارد مرحله‌ای می‌شود که ریتم آن با لشکرکشی، نبرد و گسترش مرزها تعریف می‌شود. شکست داریوش سوم در نبردهایی چون ایسوس و گوگمل، فتح صور، ورود به مصر و سوزاندن پرسپولیس، همگی با دقت تاریخی و نثری پرتنش روایت می‌شوند. دورئون در این بخش‌ها تنها به شرح میدان نبرد بسنده نمی‌کند، بلکه پیامدهای سیاسی، فرهنگی و روانی فتوحات را نیز برجسته می‌سازد؛ از گسترش هلنیسم تا شکل‌گیری شکاف میان اسکندر و سردارانش. در لایه‌ای عمیق‌تر، رمان تصویری پیچیده از اسکندر ارائه می‌دهد: رهبری کاریزماتیک و الهام‌بخش که هم‌زمان بی‌رحم، بی‌قرار و به‌تدریج تنها می‌شود. جاه‌طلبی بی‌پایان او، که جهان را به زانو درمی‌آورد، در عین حال فرسودگی سربازان، بدگمانی ژنرال‌ها و بحران هویت پادشاه را به همراه دارد. تلاش اسکندر برای درآمیختن فرهنگ‌ها، پذیرش آداب شرقی و حتی گرایش به الوهیت، فاصله او را با همراهان مقدونی‌اش بیشتر می‌کند و درون این تنش را به عنوان بهای ناگزیر عظمت به تصویر می‌کشد. در نهایت، «اسکندر کبیر» موریس دورئون نه صرفا یک زندگی‌نامه تاریخی، بلکه تأملی ادبی بر قدرت، جاه‌طلبی و میراث است. اسکندر در این روایت نه قهرمانی یک‌دست و اسطوره‌ای بی‌نقص، بلکه انسانی است گرفتار در تناقض‌های خویش؛ فاتحی که جهان را تغییر داد، اما نتوانست از سنگینی رویای خود بگریزد. رمان با این نگاه دوگانه، خواننده را هم مجذوب شکوه تاریخ می‌کند و هم به پرسش درباره بهای آن وامی‌دارد.