کتاب تاریخ بنگاه داری (دو جلدی)

کتاب «تاریخ بنگاه‌داری» ویراسته جفری جونز و جاناتان زیتلین، که با ترجمه محمدرضا فرهادی‌پور در دو جلد به زیور طبع آراسته شده، دایره المعارفی است مرجع و جریان‌ساز برای بازتعریف مرزهای یک رشته‌ی علمی که اغلب میان دو صندلی «تاریخ اقتصادی» و «مدیریت» سرگردان بوده است. این اثر سترگ، با عبور از روایت‌های خطی و قهرمان‌محور کارآفرینی، بنگاه تجاری را نه صرفا به عنوان یک ماشین تولید سود، بلکه به مثابه ابزاری تحلیلی برای درک چگونگی شکل‌گیری دنیای مدرن معرفی می‌کند.
جلد نخست کتاب با تمرکز بر «عوامل تغییرات درونی و بیرونی»، به بازنگری انتقادی نسبت به مسئله ی پارادایم چندلری می‌پردازد. آلفرد چندلر، پدر تاریخ کسب‌وکار مدرن، الگوی شرکت‌های بزرگ سهامی و سلسله‌مراتبی آمریکایی را غایت تکامل بنگاه‌ها می‌دانست. اما نویسندگان در این مجلد، با رد این نگاه تک‌بعدی، استدلال می‌کنند که مدل‌های جایگزین نظیر کسب‌وکارهای خانوادگی و شبکه‌های تجاری، پاسخ‌هایی عقلانی به شرایط نهادی و فرهنگی متفاوت بوده‌اند. در اینجا، مسئله ی تنوع سرمایه‌داری به محور بحث تبدیل می‌شود و نشان می‌دهد که چگونه سیاست‌های دولتی و بسترهای حقوقی، مسیرهای متفاوتی را برای رشد صنایع در نقاط مختلف جهان رقم زده‌اند.
جلد دوم اثر، نگاه خود را به «کارکردهای درونی و تعامل با جامعه» معطوف می‌سازد. در این بخش، بنگاه تجاری نه به عنوان جزیره‌ای منزوی، بلکه در هم‌تنیدگی با نهادهای اجتماعی و فرهنگی ترسیم می‌شود. جونز و زیتلین با بهره‌گیری از رویکردهای اقتصاد نهادی و مطالعات فرهنگی، توضیح می‌دهند که چگونه تصمیمات مدیریتی و ساختارهای سازمانی، تحت تأثیر فشارهای محیطی و انتظارات اجتماعی شکل می‌گیرند. مباحثی نظیر اخلاق در کسب‌وکار و نقش آموزش، در این جلد با عمق بیشتری واکاوی می‌شوند تا مخاطب دریابد که بقای یک بنگاه، تنها وابسته به ترازنامه مالی نیست. از نقاط قوت این مجموعه، رویکرد آن به مقوله‌ی «جهانی‌شدن» و «تکنولوژی» است. نویسندگان با دوری از جبرگرایی تکنولوژیک، نشان می‌دهند که فناوری به خودی خود ساختار بنگاه را دیکته نمی‌کند، بلکه این تصمیمات استراتژیک و انسانی است که نحوه استفاده از ابزارها را تعیین می‌نماید. همچنین، آن‌ها شرکت‌های چندملیتی را نه پدیده‌ای نوظهور، بلکه بازیگرانی تاریخی می‌دانند که در امواج مختلف جهانی‌شدن همواره با چالش‌های سیاسی دست‌وپنج نرم کرده‌اند.
در نهایت، «تاریخ بنگاه‌داری» در دو مجلد، منبعی غنی را در اختیار پژوهشگران قرار داده است. جفری جونز و همکارانش در این اثر ثابت می‌کنند که برای فهم اقتصاد امروز، نمی‌توان تنها به مدل‌های ریاضی و انتزاعی تکیه کرد، بلکه باید تاریخ نهادها و بسترهای اجتماعی‌ای را که بنگاه‌ها در آن رشد کرده‌اند، کاوید. این کتاب برای دانشجویان مدیریت، اقتصاد و علوم اجتماعی که می‌خواهند بدانند چگونه بنگاه‌ها فراتر از سود و زیان، ساختار جوامع بشری را تغییر داده‌اند، پژوهشی دقیق و ضروری است.