کتاب خودخواهان

رمان «خودخواهان» از فدریگو توتزی، که پس از مرگ نویسنده در سال ۱۹۲۳ و بر اساس دست‌نوشته‌های باقی‌مانده از او منتشر شد، یکی از نمونه‌های شاخص ادبیات ایتالیا در گذار از واقع‌گرایی به روایت‌های روان‌شناختی و پیشامدرنیستی به شمار می‌آید. این اثر نسبتا فشرده، که در حدود دویست صفحه تدوین شده، نه بر حادثه‌های بیرونی پررنگ، بلکه بر حرکت‌های درونی ذهن و عاطفه تمرکز دارد و به همین دلیل جایگاهی ویژه در کارنامه‌ی توتزی و در تاریخ رمان روان‌شناختی ایتالیا یافته است. داستان بر زندگی داریو گاوینا، موسیقیدان جوانی از شهری کوچک، متمرکز است که در دهه‌ی ۱۹۱۰ با امید موفقیت هنری و دستیابی به معنا به رم می‌آید. رم در این رمان نه فقط یک مکان جغرافیایی، بلکه فضایی اغواگر و در عین حال بی‌رحم است؛ شهری که وعده‌ی شکوفایی می‌دهد، اما به‌تدریج خلأ درونی و تنهایی شخصیت اصلی را برجسته‌تر می‌کند. داریو میان آرزوهای هنری، دلبستگی عاطفی به آلبرتینا و میل به دیده‌شدن در نوسان است، اما هر تلاش بیرونی او برای پیش‌روی، به نوعی به عقب‌نشینی و انفعال ختم می‌شود. روایت بیش از آنکه به پیشرفت خطی وقایع متکی باشد، مجموعه‌ای از موقعیت‌ها، تأمل‌ها و حالات روانی را کنار هم می‌نشاند که ناتوانی شخصیت در تصمیم‌گیری قاطع و عمل پایدار را عیان می‌سازد. درون‌مایه‌ی مرکزی رمان، «خودخواهان» به مثابه یک وضعیت روانی و وجودی است. توتزی این مفهوم را نه به‌صورت داوری اخلاقی ساده، بلکه به‌عنوان ساختاری درونی ترسیم می‌کند که مانع ارتباط اصیل با دیگری و حتی با خود می‌شود. داریو در عین میل شدید به عشق و موفقیت، از ترس شکست و طرد شدن، مدام به خود بازمی‌گردد و همین بازگشت مداوم به خویشتن، او را در چرخه‌ای از انتظار، تردید و بی‌عملی گرفتار می‌کند. این وضعیت، تجربه‌ای آشنا از انسان مدرن را بازتاب می‌دهد: ذهنی که بیش از حد خودآگاه است و در نتیجه، توان رها شدن و عمل کردن را از دست می‌دهد. از نظر سبکی، نثر توتزی ساده اما فشرده و گاه گسسته است. روایت با پرهیز از توضیح‌های صریح، به خواننده اجازه می‌دهد تا از خلال سکوت‌ها، تکرارها و تغییرات خلقی، به لایه‌های پنهان روان شخصیت دست یابد. رم نیز در این میان بیشتر نقش آینه‌ای را دارد که ناآرامی‌های درونی داریو را منعکس می‌کند تا آنکه صرفا پس‌زمینه‌ای تزئینی باشد. این تمرکز بر ذهنیت و ادراک شخصی، توتزی را در کنار نویسندگانی قرار می‌دهد که پیش از تثبیت مدرنیسم، به کاوش در شکنندگی هویت و عدم قطعیت وجودی روی آوردند. در مجموع، «خودخواهان» رمانی است تأمل‌برانگیز و چالش‌برانگیز که ارزش آن بیش از هر چیز در ترسیم دقیق زندگی درونی و بن‌بست‌های روانی نهفته است. این اثر، با وجود ساختار ناتمام و فضای اندوهگینش، تصویری ماندگار از انسانی ارائه می‌دهد که میان میل و ترس، آرزو و انفعال، گرفتار شده است و همین امر آن را به نمونه‌ای مهم از ادبیات روان‌شناختی ایتالیا و اثری قابل تأمل برای خوانندگان علاقه‌مند به رمان‌های درون‌نگر تبدیل می‌کند.