کتاب پایان تک زبانی

اصرار بر سیاست‌های کثرت‌ستیز و تلاش برای بقای ساختارهای منسوخ، سال‌هاست که نظام‌های آموزشی و فرهنگی جوامع چندزبانه را با چالش‌های عمیق هویتی روبه‌رو کرده است؛ چالشی بنیادین که کتاب «پایان تک‌زبانی: سیزده گفتگوی پژوهشی درباره حق زبان مادری» نوشته‌ی اصغر زارع کهنمویی به شکلی ساختارمند و با لحنی پژوهشی به آن می‌پردازد. این اثر تحلیلی که مقدمه‌ی آن به قلم عبدالله رمضان‌زاده نگاشته شده، رویکردی میان‌رشته‌ای را برگزیده تا نشان دهد چگونه ایده «یک کشور، یک زبان» که از دوران ملت‌سازی‌های قرن بیستم در ایران اوج گرفت، به فرسایش فرهنگی و لکنت‌های اجتماعی منجر شده است.
این کتاب در واقع حاصل گفتگوهای عمیق نویسنده با سیزده تن از برجسته‌ترین اساتید، زبان‌شناسان و جامعه‌شناسان کشور است که هر کدام از زاویه‌ی تخصص خود، ضرورت گذار به سمت چندزبانی (Multilingualism) را کالبدشکافی می‌کنند و خط بطلانی بر الگوهای تک‌زبانی اجباری می‌کشند.
بررسی ابعاد چندگانه‌ی این حق اساسی در طول مصاحبه‌ها نشان می‌دهد که زبان مادری صرفا ابزاری ساده برای مکالمات روزمره نیست، بلکه بستر اصلی شکل‌گیری عواطف، تفکر و جهان‌بینی یک انسان است. کارشناسان حاضر در کتاب با تکیه بر مستندات علمی و اسناد بین‌المللی نظیر کنوانسیون حقوق کودک، اثبات می‌کنند که تحمیل یک زبان بیگانه در سال‌های آغازین کودکی، افت تحصیلی شدید، سرخوردگی روانی و عقب‌ماندگی آموزشی را در مناطق دوزبانه بازتولید می‌کند.
از سوی دیگر بخش مهمی از کتاب به زدودن نگاه‌های سنتی و امنیتی از تنوع زبانی در ایران اختصاص دارد؛ جایی که تحلیلگران با ادله‌ی جامعه‌شناختی روشن می‌کنند که رسمیت بخشیدن به آموزش زبان‌های مادری مانند ترکی، کردی، عربی و بلوچی، نه تنها تهدیدی برای وحدت ملی و همبستگی اجتماعی نیست، بلکه با ایجاد حس عدالت و تبعیض‌زدایی، علقه به وطن و پیوند میان اقوام را مستحکم‌تر از قبل می‌سازد.
بخش‌های عمیق‌تر این پژوهش زمانی نمایان می‌شود که مسئله‌ی حق زبان مادری در ترازوی اخلاق و فلسفه قرار می‌گیرد؛ به طوری که اندیشمندانی چون مصطفی ملکیان با تبیین این حق در چهار نظام ارزش‌گذاری حقوقی، اخلاقی، زیبایی‌شناختی و مصلحت‌‌‌اندیشانه، محروم کردن انسان‌ها از زبان مادری‌شان را یک خطای نابخشودنی ساختاری می‌دانند. دریغ کردن این حق در واقع به معنای نابودی بخشی از حافظه‌ی فرهنگی، تجربه‌ی زیسته و اصالت هویتی یک جامعه است که در خلاء آن، پویایی فرهنگی کشور به سمت زوال می‌رود.
کتاب «پایان تک‌زبانی» یادآوری می‌کند دنیای آینده دیگر تاب صلبیت سیستم‌های تک‌زبانه را ندارد و برای حفظ صلح و پایداری اجتماعی، باید حق نوشتن و شنیده شدن به زبان مادری را برای تمام فرزندان این سرزمین به رسمیت شناخت، چرا که با حذف این حق، پیش از هر چیز انسانیت است که در مسلخ یک‌دست‌سازی‌های اجباری قربانی می‌شود.