کتاب نگاهی نو به فلسفه و فرهنگ

«نگاهی نو به فلسفه و فرهنگ» اثر رضا داوری اردکانی، گزارشی مدون و تأمل‌برانگیز از بیش از یک دهه گفت‌وگو پیرامون بحران‌های فکری، هویتی و فرهنگی ایران معاصر است. این اثر که جلد نخست از مجموعه‌ای سه‌جلدی به شمار می‌آید و به همت انتشارات سخن منتشر شده، حاصل بازآرایی و تدوین نشست‌های انتقادی و میزگردهای فکری سیزده ساله مجله «نامه فرهنگ» در دهه‌های هفتاد و هشتاد خورشیدی است. داوری اردکانی پس از پذیرش سردبیری این نشریه، شیوه سنتی ارسال پرسش‌نامه‌های مکتوب را دگرگون ساخت و با فراخواندن صاحب‌نظران، استادان و متفکران با گرایش‌های فکری گوناگون به گفت‌وگوهای حضوری، فضایی زنده برای تبادل آرا پدید آورد. انگیزه در برپایی این مجالس، بررسی پیوند میان مسائل مهم جهانی و ملی در نسبت آن‌ها با فرهنگ، فارغ از دسته‌بندی‌های سیاسی و روزمرگی‌های مطبوعاتی بود. از این منظر، کتاب حاضر بازتاب تک‌گویی یک فیلسوف نیست، بلکه تلاشی جمعی برای فهم زمانه و گشودن گره‌های فکری جامعه‌ای است که در کشاکش سنت و تجدد به دنبال بازشناسی خویشتن است.
مضامین بررسی‌شده در این مجموعه، حوزه‌های متعددی از فلسفه، جامعه‌شناسی، ادبیات و دین‌پژوهی را در بر می‌گیرد؛ موضوعاتی که بحران هویت را به عنوان باطن و ریشه بحران‌های دنیای معاصر معرفی می‌نمایند. کتاب با طرح مسائلی چون نسبت علم و دین، عدالت و آزادی، فرهنگ اسلامی و فرهنگ ملی، و مسئله پیوستگی یا گسستگی فرهنگی، نشان می‌دهد که چالش‌های عینی جامعه در لایه‌های بنیادین تفکر ریشه دارند. بررسی جایگاه علم در ایران، موشکافی پیشینه مدرنیته، هرمنوتیک، نقد ادبی و واکاوی مقوله شرق‌شناسی از دیگر محورهای اصلی این کتاب است. در بخش شرق‌شناسی، نویسنده در تبادل نظر با استادانی نظیر غلامرضا اعوانی و کریم مجتهدی، نشان می‌دهد که گرچه شیوه مطالعات خاورشناسان تغییر یافته، اما روح و نگاه شرق‌شناسانه همچنان بر ادراک جهان غرب نسبت به جوامع شرقی حاکم است. همچنین انعکاس آرای فیلسوفانی چون مارتین هایدگر، ریچارد رورتی، افلاطون و حتی تأمل در پدیده‌هایی نظیر فوتبال، گستره نفوذ تفکر فلسفی را در تمامی شئون زیست انسانی آشکار می‌سازد.
نقطه قوت این اثر در شیوه هدایت بحث‌ها و پاسداری از روح گفت‌وگو نهفته است. داوری اردکانی در این نشست‌ها به جای تحمیل دیدگاه خود، نقش ناظر و تسهیل‌کننده را برعهده گرفته تا شرکت‌کنندگان از مسیر هم‌سخنی دور نشوند؛ رویکردی که در آن طرح آرای ناهمگون و تضارب افکار، به تعدیل مواضع و تفاهم متقابل منجر شده است. از این رو، اثر را می‌توان دانشنامه‌ای زنده از دغدغه‌های فکری زمانه دانست که تصویری واقعی از نحوه اندیشیدن نخبگان ایرانی در دورانی پرتحول ثبت کرده است. اهمیت این اثر در روزگار کنونی از آن روست که پرسش‌های مطروحه پیرامون نسبت فلسفه با سرنوشت تاریخی، توسعه و فرهنگ، همچنان مسائلی گشوده و حل‌نشده به شمار می‌روند؛ کتابی منسجم و روشنگر که خواننده را به بازاندیشی در مبانی فکری زیست معاصر فرامی‌خواند.