کتاب آیا سرنوشت زن را ساختار بدنش تعیین می کند؟

کتاب «آیا سرنوشت زن را ساختار بدنش تعیین می‌کند؟» نوشته اولین رید، پژوهشگر و نظریه‌پرداز فمینیست آمریکایی، اثری تحلیلی در حوزه مطالعات زنان و تاریخ اجتماعی جنسیت است که نخستین‌بار در سال ۱۹۷۱ منتشر شد. این کتاب به‌طور مشخص به بررسی رابطه میان زیست‌شناسی، ساختار بدن زن و جایگاه اجتماعی او می‌پردازد و تلاش می‌کند این تصور رایج را که تفاوت‌های بیولوژیک سرنوشت اجتماعی زنان را تعیین می‌کند، از منظر تاریخی و اجتماعی واکاوی کند. اولین رید که از چهره‌های شناخته‌شده فمینیسم مارکسیستی به‌شمار می‌رود، در این اثر از ترکیب جامعه‌شناسی، انسان‌شناسی و تاریخ برای توضیح چگونگی شکل‌گیری نابرابری جنسیتی استفاده می‌کند و نقش ساختارهای اجتماعی را برجسته می‌سازد.
نویسنده به بررسی این پرسش می‌پردازد که چرا در بسیاری از نظریه‌های علمی و شبه‌علمی، بدن زن به‌عنوان عامل اصلی محدودیت‌های اجتماعی او معرفی شده است. رید نشان می‌دهد که چنین دیدگاه‌هایی اغلب بر تفسیرهای ساده‌انگارانه از زیست‌شناسی انسان استوار هستند و تفاوت‌های طبیعی میان زن و مرد را به‌صورت مستقیم به نابرابری‌های اجتماعی پیوند می‌زنند. او تأکید می‌کند که این نوع نگاه، انسان را صرفا موجودی زیستی در نظر می‌گیرد و نقش روابط اجتماعی، نظام‌های اقتصادی و ساختار قدرت را نادیده می‌گیرد. کتاب حاضر به نقد رویکردهایی می‌پردازد که با استناد به بارداری، مادری یا تفاوت‌های فیزیکی، نقش‌های ثابت و تغییرناپذیر برای زنان تعریف کرده‌اند.
یکی از موضوعاتی که نویسنده به آن پرداخته، بررسی تاریخی جایگاه زنان در جوامع اولیه و پیش از شکل‌گیری نظام‌های طبقاتی است. اولین رید با استفاده از داده‌های انسان‌شناسی نشان می‌دهد که در بسیاری از جوامع اولیه، زنان نقش فعالی در تولید، تصمیم‌گیری و حیات اجتماعی داشته‌اند و جایگاه آنان لزوما فرودست نبوده است. به‌باور نویسنده کاهش موقعیت اجتماعی زنان هم‌زمان با شکل‌گیری مالکیت خصوصی، تقسیم کار جنسی و استقرار نظام پدرسالارانه رخ داده است. این تحلیل تاریخی نشان می‌دهد که آنچه امروز به‌عنوان تفاوت طبیعی و زیستی تلقی می‌شود، در واقع نتیجه فرایندهای اجتماعی و اقتصادی طولانی‌مدت است، نه سرنوشت از پیش تعیین‌شده بدن زن.
در ادامه کتاب به نقد نظریه‌هایی می‌پردازد که برای توجیه نابرابری جنسیتی به مفاهیمی مانند نقش مادری یا الگوهای رفتاری حیوانات استناد می‌کنند. رید با دقت نشان می‌دهد که این نظریه‌ها اغلب داده‌های علمی را به‌صورت گزینشی استفاده می‌کنند و نتایج اجتماعی را به‌عنوان واقعیت‌های طبیعی معرفی می‌کنند. او استدلال می‌کند که زیست‌شناسی می‌تواند تفاوت‌های فیزیکی را توضیح دهد، اما قادر به توجیه نابرابری‌های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی نیست. در مجموع، کتاب «آیا سرنوشت زن را ساختار بدنش تعیین می‌کند؟» اثری است که با رویکردی تحلیلی و مستند، مرز میان طبیعت و جامعه را روشن می‌کند و نشان می‌دهد که جایگاه زنان بیش از آنکه ریشه در بدن آنان داشته باشد، محصول تاریخ، ساختارهای اجتماعی و روابط قدرت است.