کتاب ما بردگان تا به کجا آمده ایم؟

کتاب «ما بردگان تا به کجا آمده‌ایم؟» مستندی مکتوب از یک واقعه‌ی سرنوشت‌ساز در تاریخ معاصر است که متن سخنرانی‌های نلسون ماندلا و فیدل کاسترو را در ۲۶ ژوئیه ۱۹۹۱ در شهر ماتانزاس کوبا در بر می‌گیرد. این اثر که با نام‌های دیگری چون «آفریقای جنوبی و کوبا در دنیای امروز» نیز شناخته می‌شود، روایت‌گر پیوند عمیق و راهبردی میان جنبش آزادی‌بخش آفریقا و آرمان‌های انقلابی کوبا است. ماندلا که در آن مقطع تنها یک سال از آزادی‌اش پس از ۲۷ سال بند می‌گذشت، با حضور در این مراسم، قدردانی عمیق خود را از فداکاری‌های نیروهای داوطلب کوبایی ابراز داشت. او با زبانی قاطع نقش انترناسیونالیست‌های کوبا را در تحمیل شکست به ارتش نژادپرست آپارتاید و پایان اشغال آنگولا، کمکی بی‌مانند به استقلال و برقراری عدالت در قاره‌ی سیاه نامید. این اثر به خوبی نشان می‌دهد که چگونه پیروزی در نبرد «کوییتو کواناواله»، به عنوان نقطه عطفی تاریخی، افسانه‌ی شکست‌ناپذیری رژیم نژادپرست را در هم شکست و مسیر رهایی نهایی را هموار کرد.
موضوع وفاداری سیاسی و ایستادگی در برابر فشارهای بین‌المللی به عنوان یک اصل اخلاقی برجسته در کتاب به چشم می‌خورد و ماندلا در سخنان خود به صراحت از کشورهایی که در دوران سیاه آپارتاید کنار مردم آفریقا ایستادند دفاع کرده و مداخله‌ی قدرت‌های بزرگ برای تعیین دوستان و دشمنان آفریقای جنوبی را رد می‌کند. عنوان کتاب، یعنی «ما بردگان تا به کجا آمده‌ایم»، بازتاب‌دهنده‌ی عزت‌نفس و شکوه ملتی است که از زنجیر بردگی و استعمار رها شده و اکنون با قامتی افراشته در صحنه‌ی جهانی ظاهر گشته است. نویسندگان این اثر بر این باورند که همبستگی میان ملت‌های تحت ستم، مرزهای جغرافیایی را در نوردیده و پیروزی هر یک، پیروزی همه‌ی انسان‌های آزادی‌خواه به شمار می‌رود. نقد صریح امپریالیسم و تأکید بر حق تعیین سرنوشت برای مردم آفریقا و آمریکای لاتین، از جمله محورهای کلیدی است که در طول این بیانیه‌های حماسی تکرار می‌شود و تصویری روشن از اتحاد «جنوب در برابر شمال» ارائه می‌دهد.
بخش پایانی این اثر به تحلیل‌های فیدل کاسترو درباره‌ی جایگاه اخلاقی نلسون ماندلا و اهمیت همبستگی جهانی در مبارزه با بی‌عدالتی اختصاص دارد. کاسترو در سخنرانی خود، ماندلا را نماد شرافت انسانی می‌خواند و بر این نکته صحه می‌گذارد که کوبا وظیفه‌ی انسانی خود می‌دانست تا در راه رهایی برادران آفریقایی‌اش از هیچ هزینه‌ای دریغ نکند. این کتاب فراتر از یک سند سیاسی، به مثابه‌ی یک درسنامه‌ی اخلاقی در باب قدرشناسی و وفاداری است که مطالعه‌ی آن برای پژوهشگران تاریخ، علوم سیاسی و پویندگان راه عدالت بسیار ضروری است و بر این واقعیت تأکید شده که آزادی حاصل شده در آفریقای جنوبی، نتیجه‌ی مستقیم هم‌افزایی نیروهایی بود که حقیقت را بر مصلحت ترجیح دادند. کتاب «ما بردگان تا به کجا آمده‌ایم؟» و سخنان لسون ماندلا و فیدل کاسترو گواهی ماندگار بر پیروزی اراده‌ی انسان‌های تحت ستم بر پیچیده‌ترین ساختارهای سرکوب نژادی و استعماری در قرن بیستم میلادی است.