کتاب درمان شناختی رفتاری اعتیاد

بسیاری از درمانگرانی که در کلینیک‌ها با پرونده‌های سوءمصرف مواد سروکله می‌زنند، خوب می‌دانند که کار بالینی در این حوزه چقدر فرساینده و پیچیده است. مراجعانی که با وابستگی شدید به الکل یا مواد مخدر مراجعه می‌کنند، معمولا یک کلاف سردرگم از اختلالات هم‌زمان مثل افسردگی، اضطراب شدید یا تروماهای حل‌نشده را با خود به همراه دارند. کتاب «درمان شناختی-رفتاری اعتیاد: برنامه درمانی برای متخصصین بالینی» نوشته‌ی دکتر کریستوس کوئیمسایدز با همکاری مارتینا رینولدز، کولین دراموند، پل دیویس و نیکولاس تاریر، دقیقا برای باز کردن همین گره‌های کور بالینی تالیف شده است. این اثر که به عنوان یک کتاب کار و پروتکل اجرایی (Manual) شناخته می‌شود، بر روی رویکرد «اینجا و اکنون» تمرکز دارد تا درمانگر بتواند از همان جلسه‌ی اول ارزیابی، یک برنامه درمانی شخصی‌سازی‌شده و گام‌به‌گام را متناسب با وضعیت زیستی و روانی مراجع تدوین کند.
بزرگ‌ترین مزیت این کتاب برنامه‌ریزی درمانی در مقایسه با سایر منابع مشابه، تمرکز دقیق آن بر روی فرمول‌بندی شناختی چرخه اعتیاد و شکستن زنجیره‌ی رفتارهای تکرارشونده است. نویسندگان اعتیاد را صرفا یک وابستگی جسمانی به ماده‌ی مصرفی نمی‌دانند، بلکه آن را مجموعه‌ای درهم‌تنیده از افکار خودکار منفی، باورهای هسته‌ای ناکارآمد و واکنش‌های هیجانی شرطی‌شده تعریف می‌کنند. تکنیک‌های اصلی درمان شناختی-رفتاری (CBT) در این کتاب به ابزارهایی عملی برای بازسازی شناختی و مدیریت وسوسه (Craving) تبدیل شده‌اند. مراجع در طول این فرآیند یاد می‌گیرد که محرک‌های محیطی و درونی (Triggers) خود را شناسایی کند و پیش از آنکه وارد چرخه‌ی مصرف مجدد شود، استراتژی‌های مقابله‌ای (Coping Skills) را به کار بگیرد. بخش ویژه‌ای از کتاب به پروتکل‌های پیشگیری از عود (Relapse Prevention) اختصاص دارد که به درمانگر آموزش می‌دهد چگونه لغزش‌های احتمالی بیمار را مدیریت کند و به او یاد دهد که یک اشتباه کوچک به معنای شکست کامل درمان نیست، بلکه بخشی از فرآیند یادگیری و تغییر رفتار است.
نگاه این کتاب تخصصی به فرآیند درمان، نگاهی کاملا مشارکتی و مراجع-محور است که در آن درمانگر پله‌پله بیمار را از یک مصرف‌کننده‌ی منفعل به یک ناظر فعال بر رفتارهای خود تبدیل می‌کند. کتاب فوق پر از ابزارهای بومی‌سازی‌شده، فرم‌های ارزیابی بالینی اولیه، کاربرگ‌های روزانه برای مراجع و جدول‌های ثبت افکار ناکارآمد است که کارایی فوق‌العاده‌ای در جلسات درمانی فردی و گروهی دارند؛ مثلا به چالش کشیدن جملاتی نظیر "من بدون مصرف الکل نمی‌توانم استرسم را کنترل کنم"، در این ساختار کاملا فرموله شده است. انعطاف‌پذیری فوق‌العاده‌ی مدل کوئیمسایدز باعث شده که تکنیک‌های آن نه‌تنها در کلینیک‌های سرپایی و مراکز ترک اعتیاد جامعه-محور، بلکه در واحدهای بستری مسکونی و حتی برای درمان اعتیادهای رفتاری مدرن نیز کاربرد داشته باشد. کتاب «درمان شناختی-رفتاری اعتیاد: برنامه درمانی برای متخصصین بالینی» نشان می‌دهد که چطور تیمی از برجسته‌ترین دانشگاهیان روان‌پزشکی توانسته‌اند با ترکیب علم و تجربه، منبعی دست‌اول خلق کنند که به عنوان یک مرجع بالینی استاندارد، خطاهای تشخیصی درمانگران را کاهش داده و کیفیت مداخلات روان‌شناختی را در حوزه‌ی اعتیاد به شدت بالا ببرد.