کتاب نیاز به علم مقدس

بحران‌های زیست‌محیطی، سرگردانی‌های عمیق فکری و اضطراب‌های وجودی انسان معاصر، همگی از نگاه برخی اندیشمندان نشانه‌هایی از یک گسست بزرگ تاریخی هستند؛ گسستی که با حذف امر ماورایی از ساحت معرفت آغاز شد. کتاب «نیاز به علم مقدس» اثر سید حسین نصر، فیلسوف و متفکر برجسته سنت‌گرای ایرانی، دقیقا با تمرکز بر همین مسئله اساسی شکل گرفته است تا کلیت تمدن و دانش مدرن را به چالش بکشد. این اثر به بررسی این موضوع می‌پردازد که چگونه علم جدید با تکیه بر عقلانیت خودبنیاد بشری و روش‌های صرفا تجربی، جهان را از معنا تهی کرده است. نصر در این کتاب تلاش می‌کند تا ضرورت بازگشت به نوعی معرفت ریشه‌دار در حقیقت الهی را تبیین کند و نشان دهد که چگونه نادیده گرفتن ابعاد متافیزیکی هستی، بشر را به بن‌بست‌های همه‌جانبه کشانده است.
نویسنده مسیر تحول فکری غرب را از قرون وسطی تا عصر جدید دنبال می‌کند تا نشان دهد که چگونه خصلت اصلی دوران تجدد، یعنی همان قداست‌زدایی از جهان، گام‌به‌گام رخ داده است. او تفاوت بنیادینی میان علم مدرن کمی‌گرا و علم مقدس ترسیم می‌کند؛ علمی که هدف اولی تنها فرموله‌کردن جهان مادی و تسلط ابزاری بر طبیعت است، در حالی که دومی جهان را تجلی آیات الهی می‌داند و به دنبال فهم جایگاه حقیقی انسان در کل هستی است. در این میان شخصیت‌ها یا مکاتب فکری متعددی که به این گسست دامن زده‌اند یا در برابر آن ایستاده‌اند بررسی می‌شوند و ساختار کتاب به گونه‌ای طراحی شده است که مباحث آن مانند دانه‌های یک زنجیر به هم متصل باشند. خواننده در طول فصل‌ها با مفاهیمی نظیر زمان به عنوان تصویر متحرک ابدیت، خودآگاهی و خویشتن نهایی و همچنین نسبت میان وحی و شهود عقلانی مواجه می‌شود که همگی زیر چتر فلسفه جاویدان یا همان حکمت خالده تعریف می‌شوند.
یکی از دغدغه‌هایی که در این اثر به آن پرداخته شده، پیوند مستقیم میان علم جدید و نابودی طبیعت است. نویسنده استدلال می‌کند که وقتی بشر مدرن زمین و آسمان را فاقد قداست و صرفا به عنوان منبعی بی‌جان برای مصرف و انباشت ثروت دید، تعادل اکولوژیک جهان را به هم زد؛ بنابراین حل بحران‌های زیست‌محیطی کنونی با ابزارهای مهندسی و فناوری‌های پیچیده‌تر ممکن نیست، بلکه نیازمند تغییری بنیادین در جهان‌بینی انسان و بازگشت به نگاه قدسی به طبیعت است. از طرف دیگر موضوع کثرت ادیان و وحدت متعالی آن‌ها نیز به طور مفصل بررسی می‌شود تا نشان داده شود که علم مقدس در انحصار یک دین خاص نیست، بلکه جوهر باطنی تمامی سنت‌های دینی اصیل جهان، از اسلام و مسیحیت گرفته تا آیین‌های شرقی، همواره مجهز به این معرفت قدسی و شهودی بوده‌اند که متاسفانه در جهان امروز به حاشیه رانده شده است.
کتاب «نیاز به علم مقدس» برای مخاطبانی مناسب است که دغدغه‌های جدی در حوزه‌های فلسفه علم، نقد مدرنیته، عرفان تطبیقی و الهیات محیط زیست دارند و تمایل دارند با نگاهی عمیق‌تر به ریشه‌های فکری بحران‌های جهان معاصر بنگرند. لحن رسمی، دقیق و تحلیلی اثر به همراه بهره‌گیری نویسنده از استدلال‌های محکم فلسفی، فضایی کاملا فکری و تامل‌برانگیز برای خواننده ایجاد می‌کند که نیازمند تمرکز و آشنایی نسبی با مفاهیم سنت‌گرایی است.