کتاب انواع نثر فارسی

کتاب انواع نثر فارسی به قلم منصور رستگار فسایی، اثری است که با هدف کاوش و معرفی سیر تطور، تنوع و تحولات نثر فارسی در عمر بیش از هزار ساله‌اش نگاشته شده است. نثر فارسی همواره پدیده‌ای پویا، زایا و در حال دگرگونی بوده است. در هر برهه‌ای از تاریخ، نویسندگان با دلبستگی‌ها و اهداف متفاوت، این قالب زبانی را برای بیان اندیشه‌های خویش به کار گرفته و با نواندیشی، ظرفیت‌های تازه‌ای به آن بخشیده‌اند. شاهکارهای جامع و معنی‌گرای بزرگانی چون بیهقی، ابوالمعالی نصرالله منشی و سعدی، در طول قرن‌ها نفوذ خود را حفظ کرده و پیروان بی‌شماری یافته‌اند. با این حال، مسیر تطور نثر همواره یکسان نبوده است؛ گاه با زلالی و روانی آب جویباران همراه شده، گاه به قلمرو تکلف و صنعتگری‌های شاعرانه کشیده شده و در دوران‌های تاریک تاریخی مانند حمله مغول، در ورطه پیچیدگی و سردرگمی افتاده است. در حقیقت، خصلت برجسته نثر فارسی تحول‌پذیری آن است که باعث شده هر اثر منثور، مهر شرایط اجتماعی، سیاسی و فرهنگی زمانه آفرینش خود را بر پیشانی داشته باشد.
با وجود آنکه نثر فارسی امروزه به پرخواننده‌ترین نوع ادبی بدل شده و در اوج خلاقیت و حضور اجتماعی قرار دارد، هنوز بسیاری از علاقه‌مندان و حتی دانش‌آموختگان ادبیات، از سیر تحولات، مضامین و شاهکارهای متنوع آن آگاهی عمیقی ندارند. مولف ریشه این بی‌توجهی را در شیفتگی تاریخی محققان ایرانی به جاذبه‌های شعر جست‌وجو می‌کند. اگرچه در گذشته استادانی چون ملک‌الشعرای بهار، دکتر صفا، دکتر زرین‌کوب و دکتر شمیسا در بررسی نثر کهن، و پژوهشگرانی نام‌آشنا در حوزه نثر معاصر گام‌های ارزشمندی برداشته‌اند، اما هنوز جای خالی تحقیقات جامع و بنیادین در بررسی انواع نثر فارسی به‌شدت احساس می‌شود. به‌ویژه در روزگار معاصر که نثر از داستان‌نویسی و نمایشنامه تا رسانه‌ها، سینما، آموزش و نظام‌های اداری کاربردی همه‌جانبه یافته و اهمیت کاربردی آن از شعر نیز پیشی گرفته است، ضرورت شناخت این میراث مکتوب دوچندان می‌شود.
کتاب انواع نثر فارسی پاسخی عالمانه به همین نیاز مبرم است. منصور رستگار فسایی پس از تألیف کتاب «انواع شعر فارسی»، سال‌ها زمان و دقت خود را صرف تدوین این اثر کرد تا چگونگی حرکت مداوم و پرخلاقیت نثر فارسی را به مخاطبان بشناساند. این کتاب، در هفت فصل جامع تدوین شده است. مولف در این فصول به بررسی ماهیت نثر، گونه‌های مختلف آن، نثرنامه‌ها و ترسلات، نثر خطابه، انواع نثر معاصر، موضوعات متنوع و در نهایت ادوار تاریخی نثر فارسی می‌پردازد. او با تکیه بر منابع معتبر، می‌کوشد تصویری روشن، رسا و تحلیلی از کارکرد هزارساله نثر فارسی ارائه دهد. این اثر با نمایاندن ظرایف و ظرفیت‌های این گنجینه گران‌قدر، انگیزه‌ای نیرومند برای مطالعه و تعمق بیشتر در شاهکارهای منثور ادبیات فارسی در دل خوانندگان ایجاد می‌کند.