کتاب کرسی رود سن

رودخانه‌ی سن تنها یک مسیر آبی عریض در دل پاریس نیست؛ نخ رابط چهار قرن تاریخ، سیاست و ادبیات کشوری است که سرنوشت متفکرانش بارها با اموج آن گره خورده است. کتاب «کرسی رود سن» نوشته‌ی امین معلوف، نویسنده و متفکر برجسته‌ی لبنانی-فرانسوی از همین جایگاه نمادین آغاز می‌شود. معلوف که در سال ۲۰۱۱ به عضویت فرهنگستان فرانسه درآمد، بر صندلی شماره‌ی ۲۹ این نهاد تاریخی تکیه زد؛ جایگاهی که پیش از او هجده چهره‌ی سرشناس و گاه فراموش‌شده بر آن نشسته‌ بودند.
نویسنده به‌جای نگارش یک زندگینامه‌ی خودنوشت یا مرور ساده‌ی کارنامه‌ی سلف مستقیمش کلود لوی-استروس، تصمیم می‌گیرد سرگذشت تمامی صاحبان قبلی این کرسی را از زمان تأسیس آکادمی در عصر کاردینال ریشلیو تا به امروز روایت کند. این اثر جستارگونه، مواجهه‌ای زنده با تحولات فکری و دگرگونی‌های اجتماعی فرانسه از سده‌ی هفدهم تا عصر حاضر است.
پیر باردن، نخستین صاحب این صندلی در سال ۱۶۳۴، تنها چهارده ماه پس از انتخابش در آب‌های همین رودخانه غرق شد و نخستین متفکر متوفی آکادمی لقب گرفت؛ قرن‌ها بعد نیز آنری دو مونترلان در آپارتمانی رو به سن به حیات خود پایان داد. معلوف با دنبال کردن این نشانه‌های مکانی و پیوند زدن آن‌ها به رویدادهای کلیدی، هجده روایت مستقل اما به‌هم‌پیوسته خلق می‌کند. در این مسیر نام‌های بزرگی چون پیر کورنی، ارنست رنان و کلود لوی-استروس در کنار چهره‌هایی قرار می‌گیرند که روزگاری نبض فرهنگی پاریس را در دست داشتند اما مرور زمان نامشان را کم‌رنگ کرده است.
دغدغه‌ی بنیادی اثر نفوذ تصمیمات سیاسی و دگرگونی‌های اجتماعی بر زیست اهل اندیشه است؛ نویسنده نشان می‌دهد که چگونه رویدادهای عظیمی مانند انقلاب فرانسه، جنبش‌های مذهبی، ماجرای دریفوس و جنگ‌های جهانی، مستقیم یا غیرمستقیم مسیر کاری، مواضع اخلاقی و حتی سرنوشت شخصی این هجده صاحب کرسی را تغییر دادند. در این میان چالش‌های ورود به آکادمی، رقابت‌ها، دسیسه‌های درباری و ناکامی چهره‌هایی نظیر ولتر و ویکتور هوگو در رسیدن به‌موقع به این جایگاه نیز تصویر می‌شود. زبان متن صمیمی، تحلیل‌گر و سرشار از جزئیات تاریخی است و تلاش می‌کند پیوند میان قدرت، فرهنگ و مسئولیت فردی نویسنده در برابر جامعه را بی‌آنکه به ورطه‌ی خشکی متون دانشگاهی بیفتد، ملموس سازد.
«کرسی رود سن» تصویری روشن و ملموس از انسان‌هایی ارائه می‌دهد که هرکدام مدتی کوتاه بر شیار تاریخ تکیه زدند، بخشی از روح زمانه‌ی خود را به فرهنگستان آوردند و سپس جای خود را به دیگری سپردند.