کتاب از زنان پرده نشین تا بدن های رام

کتاب «از زنان پرده‌نشین تا بدن‌های رام» نوشته مرضیه بهرامی برومند، پژوهشی تحلیلی در تقاطع مطالعات فرهنگی و گفتمان فمینیستی است که به بررسی روند تاریخی برساخت سوژه زنانه و تحولات هویت جنسیتی در ایران می‌پردازد. دغدغه این اثر، واکاوی نظام پدرسالاری و پیامدهای آن در شکل‌گیری دوگانه‌های ذات‌گرایانه نظیر عرصه عمومی/خصوصی، و خرد مردانه/احساسات زنانه است. نویسنده برای درک دقیق‌تر این تحولات، دوره قاجار را به عنوان مقطع گذار و آستانه ورود جامعه ایرانی به مدرنیته در کانون توجه قرار می‌دهد؛ دورانی که گفتمان‌های سنتی و متجددانه بر سر تعریف هویت زن و بدن او وارد جدالی جدی شدند.
چارچوب نظری کتاب به شکلی بنیادین بر آرای میشل فوکو استوار است. نویسنده با بهره‌گیری از مفاهیمی نظیر «زیست‌سیاست»، «انضباط بدن»، و «بدن‌های رام»، تحلیل روابط قدرت و دانش را به پیش می‌برد. همچنین با استفاده از نظریه «دیده‌شدگی و غیاب»، این پرسش اساسی مطرح می‌شود که در اسناد تاریخی اعم از عکس‌ها، نقاشی‌ها، سفرنامه‌ها و خاطرات، بازنمایی‌ها در خدمت کدام نظام گفتمانی بوده‌اند و مشخصا چه زنانی به تصویر کشیده شده و چه گروهی به عنوان «دیگری» به حاشیه و تاریکی رانده شده‌اند.
در ادامه کتاب پس از بررسی پیشینه تاریخی طرد زنان از عرصه‌های سیاسی و اجتماعی و تقلیل هویت آنان به وابستگان مرد نظیر همسر یا مادر، به تحلیل کالبدی فضا یا محیط زندگی می‌پردازد. بررسی مسایلی چون زندگی روزمره، تولید فضای معماری، و مرزبندی میان فضای خصوصی خانه و عمومی، نشان می‌دهد که چگونه انضباط فضایی به ابزاری برای کنترل و رام کردن بدن‌ها تبدیل شده است. با این حال، هدف غایی کتاب صرفا روایت انقیاد نیست؛ بلکه در پی کشف روزنه‌های «مقاومت» است تا نشان دهد چگونه می‌توان با بازتعریف بدن از یک ابزار منفعل به یک سوژه کنشگر، ایدئولوژی پنهان گفتمان مسلط را به چالش کشید.
در نهایت، مطالعه این اثر به پژوهشگران حوزه مطالعات زنان و جنسیت، دانشجویان مطالعات فرهنگی و جامعه‌شناسی، پژوهشگران تاریخ اجتماعی ایران به‌ویژه عصر قاجار، و همچنین علاقه‌مندان به جامعه‌شناسی فضا، معماری و تحلیل انتقادی گفتمان پیشنهاد می‌شود.