کتاب احمد فیلسوف

کتاب «احمد فیلسوف: نمایشنامه های کوتاه فلسفی برای جوانان، پیران و همه‌ی دیگر بیکاران» مجموع 34 نمایشنامه از آلن بدیو، فیلسوف فرانسوی، است. بدیو معمولا به دلیل آثار فلسفی شناخته می‌شود. با این حال، او در این کتاب به سراغ قالب دیگری از نوشتار رفته است، یعنی نمایشنامه. البته همانطور که از یک فیلسوف انتظار می‌رود، این نمایشنامه‌های کوتاه، همگی بار فلسفی و مضامین عمیقی را منتقل می‌کنند. به بیانی دیگر، هرکدام از این نمایشنامه‌ها مثل یک درس فلسفی مستقل است که مفهومی مشخص از فلسفه بدیو را در بردارد، به‌گونه‌ای ‌که مجموعه‌ی آن‌ها شبیه به دفترچه‌ای از اسکچ‌های کوتاه فلسفی است، نه یک مجموعه از نمایشنامه‌های بلند و طولانی. شخصیت محوری اکثر این نمایش‌ها، احمد فیلسوف است، خدمتکاری که بدیو او را از سویی کمیک و طنز و از سوی دیگر، جذاب و تیزهوش ترسیم می‌کند. احمد در هر نمایش، در موقعیتی متفاوت، با ارباب یا اطرافیانش وارد کشمکشی می‌شود که ظاهرش کمیک است اما در پس آن استدلالی فلسفی جاری‌ست. او با زبان‌بازی، تناقض‌گویی عامدانه و بازی با افکار اطرافیانش، پوچی و تظاهر آن‌ها را آشکار می‌کند. برای نمونه، یکی از شناخته‌شده‌ترین نمایش‌های این مجموعه، مونولوگ شخصیتی به نام «شیطان شهرها» است. این شیطان با لذتی آزاردهنده، خشونت پلیس و اعدام‌های خیابانی افراد بی‌گناه را روایت می‌کند. می‌توان گفت که احمد فیلسوف بعد نمایشی و اجرایی فلسفه را زنده می‌کند، نه اینکه فقط مضامین فلسفی را به زبان نمایش توضیح دهد. در دل این طنز احمد فیلسوف، بدیو مهم‌ترین عناصر دستگاه فکری‌اش را می‌گنجاند: نقدش بر چندفرهنگ‌گرایی، نظریه «رخداد» (اتفاقی که نظم موجود را می‌شکند و امکان تازه‌ای می‌گشاید)، و تأملاتش درباره عشق به ‌عنوان رویارویی دو سوژه، نه صرفا تبلور احساسات. همچنین سبک کلی نوشتار بدیو در این نمایش‌ها را می‌توان به فابل‌های برتولت برشت نزدیک دانست، یعنی قصه‌های کوتاه و به ‌ظاهر ساده که ایده‌ای عمیق و ژرف را در دل خود حمل می‌کنند، نه روایت‌گری برای خود روایت. تفاوت اصلی بدیو نسبت به برشت اما در ریتم و فشردگی است. هر نمایش آن‌قدر کوتاه است که مخاطب به راحتی آن‌ها را می‌خواند. در واقع، همین فشردگی و اختصار نمایشنامه‌ها، محتوای فلسفی سنگین کتاب را قابل فهم، روان و جذاب می‌کند.