کتاب آیات الاحکام
نویسنده:
کاظم مدیرشانه چی
معرفی کتاب آیات الاحکام
کتاب «آیات الاحکام» تألیف استاد کاظم مدیرشانهچی، اثری در زمینه بررسی قرآنی احکام فقهی و عملی اسلام است. در شریعت اسلامی، قرآن کریم و سنت پیامبر اکرم (ص) مهمترین و متفقعلیهترین منابع استنباط احکام به شمار میروند. از میان حدود 6236آیه قرآن مجید، قریب به 500آیه به طور مستقیم به احکام فرعی و عملی اختصاص دارد که در اصطلاح علوم اسلامی به آنها «آیات الاحکام» میگویند. این کتاب با هدف تبویب، تفسیر و استخراج دقیق احکام از این دسته از آیات تدوین شده است تا منبعی جامع برای دانشپژوهان فقه و تفسیر فراهم آورد.
نویسنده در تدوین این اثر، از میان روشهای گوناگون نگارش آیاتالاحکام، «روش موضوعی بر اساس ابواب فقهی» را برگزیده است. دلیل این انتخاب آن است که ترتیب بر اساس نزول یا چینش تاریخی فقه، مانع از تجمیع آیات مربوط به یک موضوع واحد میشود. از آنجا که احکام مربوط به موضوعاتی چون نماز یا حج در سورههای مختلف و به مناسبتهای گوناگون نازل شدهاند، طبقهبندی آنها بر اساس ابواب فقهی به پژوهشگران کمک میکند تا تمامی ادله قرآنی یک حکم را به صورت یکجا و منسجم مطالعه کنند. این روش، بهویژه برای کسانی که به کتب فقهی مختصر مراجعه میکنند و نیازمند مستندات قرآنی آن احکام هستند، کارآمد است. ساختار مطالب نیز آموزشی است. مولف ابتدا آیه مورد نظر را ذکر کرده و سپس به شرح لغات و کلمات دشوار (غریبالقرآن) میپردازد، چرا که فهم دقیق واژگان قرآنی پیشنیاز استنباط صحیح احکام است. در گام بعدی، ترجمهای روان از آیه ارائه میشود که مبنای آن، ترجمه استاد الهی قمشهای با اندکی تصرف است. در نهایت، احکام فقهی مستفاد از آن آیه به شکلی دستهبندیشده و روشن بیان میگردد. این رویکرد گامبهگام، فهم متون تخصصی را برای دانشجویان بسیار تسهیل میکند. به لحاظ منابع، رویکرد اصلی کتاب مبتنی بر فقه امامیه است. مولف بیشترین بهره را از کتاب کنز العرفان اثر فاضل مقداد برده و آن را مرجع اصلی خود قرار داده است. همچنین از کتب معتبری نظیر «فقه القرآن» راوندی، «کشف البیان» محقق اردبیلی و «تفسیر شاهی» برای تدقیق در مفاهیم استفاده کرده است. با این حال، نویسنده برای اثر بخشی بیشتر در بخش لغتشناسی و بررسی سیاق آیات، به منابع اهل سنت نظیر «احکام القرآن» ابن عربی و تفاسیر جلالین و بیضاوی نیز مراجعه کرده است. کتاب، گستره وسیعی از ابواب فقهی را پوشش میدهد؛ از عبادات شامل کتابالطهاره، الصلاه، الزکاه، الخمس، الصوم، الحج و الجهاد گرفته تا بخش معاملات و احکام اجتماعی نظیر کتابالمکاسب، التجاره، الدین، العقود، النکاح، المیراث، الحدود، الجنایات و القضا. در مجموع، «آیات الاحکام» مدیرشانهچی به دلیل ساختار منظم، پرهیز از اطاله کلام و تمرکز بر نیازهای آموزشی، یکی از بهترین و کاربردیترین منابع برای آشنایی با زیربنای قرآنی قوانین و احکام اسلامی به شمار میرود.
نویسنده در تدوین این اثر، از میان روشهای گوناگون نگارش آیاتالاحکام، «روش موضوعی بر اساس ابواب فقهی» را برگزیده است. دلیل این انتخاب آن است که ترتیب بر اساس نزول یا چینش تاریخی فقه، مانع از تجمیع آیات مربوط به یک موضوع واحد میشود. از آنجا که احکام مربوط به موضوعاتی چون نماز یا حج در سورههای مختلف و به مناسبتهای گوناگون نازل شدهاند، طبقهبندی آنها بر اساس ابواب فقهی به پژوهشگران کمک میکند تا تمامی ادله قرآنی یک حکم را به صورت یکجا و منسجم مطالعه کنند. این روش، بهویژه برای کسانی که به کتب فقهی مختصر مراجعه میکنند و نیازمند مستندات قرآنی آن احکام هستند، کارآمد است. ساختار مطالب نیز آموزشی است. مولف ابتدا آیه مورد نظر را ذکر کرده و سپس به شرح لغات و کلمات دشوار (غریبالقرآن) میپردازد، چرا که فهم دقیق واژگان قرآنی پیشنیاز استنباط صحیح احکام است. در گام بعدی، ترجمهای روان از آیه ارائه میشود که مبنای آن، ترجمه استاد الهی قمشهای با اندکی تصرف است. در نهایت، احکام فقهی مستفاد از آن آیه به شکلی دستهبندیشده و روشن بیان میگردد. این رویکرد گامبهگام، فهم متون تخصصی را برای دانشجویان بسیار تسهیل میکند. به لحاظ منابع، رویکرد اصلی کتاب مبتنی بر فقه امامیه است. مولف بیشترین بهره را از کتاب کنز العرفان اثر فاضل مقداد برده و آن را مرجع اصلی خود قرار داده است. همچنین از کتب معتبری نظیر «فقه القرآن» راوندی، «کشف البیان» محقق اردبیلی و «تفسیر شاهی» برای تدقیق در مفاهیم استفاده کرده است. با این حال، نویسنده برای اثر بخشی بیشتر در بخش لغتشناسی و بررسی سیاق آیات، به منابع اهل سنت نظیر «احکام القرآن» ابن عربی و تفاسیر جلالین و بیضاوی نیز مراجعه کرده است. کتاب، گستره وسیعی از ابواب فقهی را پوشش میدهد؛ از عبادات شامل کتابالطهاره، الصلاه، الزکاه، الخمس، الصوم، الحج و الجهاد گرفته تا بخش معاملات و احکام اجتماعی نظیر کتابالمکاسب، التجاره، الدین، العقود، النکاح، المیراث، الحدود، الجنایات و القضا. در مجموع، «آیات الاحکام» مدیرشانهچی به دلیل ساختار منظم، پرهیز از اطاله کلام و تمرکز بر نیازهای آموزشی، یکی از بهترین و کاربردیترین منابع برای آشنایی با زیربنای قرآنی قوانین و احکام اسلامی به شمار میرود.
درباره کاظم مدیرشانه چی
کاظم مدیر شانهچی (۱۳۰۶، مشهد - ۱۳۸۱، مشهد) از علمای عرصه حدیث و روایت و از پژوهشگران و اندیشمندان ایرانی است. او دروس مقدماتی و ادبی حوزه را از علمایی چون ادیب نیشابوری، ادیب هروی و مدرس یزدی فرا گرفت. وی از بنیانگذاران دانشکدهٔ الاهیات دانشگاه مشهد بود.
شانهچی از زمان تأسیس دانشکده الهیات دانشگاه مشهد در سال ۱۳۳۷ به تدریس در این دانشگاه دعوت شد و در طی دوران تدریس، به تحقیق و تتبع درباره منابع احادیث و کتب معتبر حدیث شیعی و سنی دست زد و آثاری را پدید آورد. او توانست از روحانیونی همچون شیخ آقا بزرگ تهرانی، سبزواری و آیتالله مهدی الهی قمشهای، اجازه اجتهاد دریافت کند و خود بعد از آن به تربیت طلاب علوم دینی بپردازد.
شانهچی از زمان تأسیس دانشکده الهیات دانشگاه مشهد در سال ۱۳۳۷ به تدریس در این دانشگاه دعوت شد و در طی دوران تدریس، به تحقیق و تتبع درباره منابع احادیث و کتب معتبر حدیث شیعی و سنی دست زد و آثاری را پدید آورد. او توانست از روحانیونی همچون شیخ آقا بزرگ تهرانی، سبزواری و آیتالله مهدی الهی قمشهای، اجازه اجتهاد دریافت کند و خود بعد از آن به تربیت طلاب علوم دینی بپردازد.
دسته بندی های کتاب آیات الاحکام
کتاب های مرتبط با آیات الاحکام
اولین نفری باشید که نظر خود را درباره "کتاب آیات الاحکام" ثبت میکند