کتاب ویروس لیبرال

سمیر امین، متفکر و اقتصاددان شهیر نئومارکسیست، در کتاب «ویروس لیبرال: جنگ دائمی و آمریکایی کردن جهان» جراحی بی‌رحمانه‌ای بر پیکره‌ی نظمی انجام می‌دهد که ما آن را به نام «جهانی‌سازی» می‌شناسیم. امین که خود از پیشگامان نظریه ی وابستگی است، در این اثر لیبرالیسم معاصر را نه یک مکتب فکری یا مدل توسعه، بلکه به مثابه‌ی یک «ویروس» زیست‌شناختی توصیف می‌کند که با نفوذ به سلول‌های بنیادین جوامع، قدرت دفاعی آن‌ها را در برابر استثمار از بین می‌برد. او مدعی است که این ویروس با تقلیل مفهوم متعالی «آزادی» به «آزادی بازار»، عملا دموکراسی را به یک پوسته‌ی توخالی و «کم‌شدت» بدل کرده است که در آن شهروندان، دیگر نه کنشگرانی آگاه بلکه مصرف‌کنندگانی اتمیزه شده هستند. از نظر امین آمریکایی کردن جهان یک انتخاب فرهنگی داوطلبانه نیست، بلکه فرآیندی سیستماتیک است که در آن دولت آمریکا به عنوان بازوی اجرایی سرمایه‌ی انحصاری، سعی دارد مدل وحشیانه‌ی لیبرالیسم خود را که فاقد هرگونه تعهد به برابری اجتماعی است، به کل سیاره تحمیل کند.
بخش اعظم کتاب «ویروس لیبرال» به تبیین پیوند ناگسستنی میان این ایدئولوژی اقتصادی و استراتژی «جنگ دائمی» اختصاص دارد. سمیر امین استدلال می‌کند که امپریالیسم نوین برای بقای خود و تضمین جریان سیال سرمایه، نیازمند فضایی از بحران‌های مستمر و مداخلات نظامی پیش‌دستانه است. او معتقد است که تسلیحات نظامی ایالات متحده و ناتو، در واقع ژاندارم‌هایی هستند که وظیفه دارند هرگونه تلاش برای حاکمیت ملی یا گسست از مدار دلار را سرکوب کنند. به عقیده‌ی او این جنگ بی‌پایان تنها راه حل تضادهای درونی سرمایه‌داری است که برای جلوگیری از فروپاشی خود، ناچار به بلعیدن منابع طبیعی جنوب جهانی و نابودی معیشت کشاورزان و فرودستان در پیرامون است. نویسنده نشان می‌دهد که چگونه صنعت تسلیحات، به تنها بخش واقعا رقابتی اقتصاد آمریکا تبدیل شده و به همین دلیل صلح جهانی برای ثبات وال‌استریت یک تهدید محسوب می‌شود؛ نگاهی که لایه‌های پنهان مداخلات نظامی در عراق و افغانستان را فراتر از شعارهای توخالی مبارزه با تروریسم فاش می‌سازد.
امین همچنین به نقد بنیادین «اروپامحوری» و توهمات لیبرال درباره‌ی حقوق بشر پرداخته و با نگاهی که از قلب تپنده‌ی جنوب جهانی برمی‌آید، معتقد است که لیبرالیسم واقعا موجود، با جدا کردن سیاست از اقتصاد عملا امکان هرگونه عدالت اجتماعی را سلب کرده است. از نظر او شعارهایی مانند «پایان تاریخ»، در واقع اعلام پیروزی ویروسی است که می‌خواهد تفکر جایگزین را ناممکن جلوه دهد. امین در «ویروس لیبرال» راه نجات را نه در اصلاحات قطره‌چکانی نهادهایی مانند بانک جهانی، بلکه در «گسست» (Delinking) و ایجاد یک انترناسیونالیسم نوین میان ملت‌های تحت ستم می‌بیند. لحن کتاب لحن محققی است که سال‌ها با آمار و ارقام استثمار زندگی کرده و حالا با خشم مقدس یک فیلسوف هشدار می‌دهد که اگر جهان نتواند پادزهری برای این ویروس بیابد، روند آمریکایی شدن، زمین را به یک پادگان بزرگ مصرف‌زده تبدیل خواهد کرد.