کتاب آتش تلخ
نویسنده:
هوشنگ بادیه نشین
معرفی کتاب آتش تلخ
«آتش تلخ» شعری از شاعری است که در طول زندگی‌اش هرگز شهرتی درخور شعرش نیافت و در چهل‌وچهارسالگی درگذشت؛ و همین کتاب سال‌ها بعد، صدای او را به گوش خواننده‌ی امروز رساند. نام این شاعر هوشنگ بادیه‌نشین است (نام اصلی: هوشنگ بیگانه‌طلب، زاده‌ی رشت در ۱۳۱۴ و درگذشته‌ی تهران در ۱۳۵۸) و «آتش تلخ» دفتر شعری از اوست که سال‌ها پس از درگذشت شاعر، به کوشش احمدرضا احمدی و کاظم سادات اشکوری گردآوری شد و نخستین‌بار در سال ۱۳۸۰ در شیراز منتشر شد.
بادیه‌نشین از شاعران آوانگارد دهه‌ی چهل بود؛ زندگی‌ای پرتکاپو و آزاد داشت و بخشی از سال‌های عمرش را در آبادان، سیستان و بلوچستان، ترکمن‌صحرا و تهران گذراند. او نخستین دفتر شعرش را در حدود بیست‌سالگی منتشر کرد و بعدتر در مهر ۱۳۴۷، دو شعر از او در نخستین شماره‌ی مجموعه‌ی «شعر دیگر» نیز به چاپ رسید؛ اما نبود منابع در دسترس، برای سال‌ها راه شناخت او را برای خوانندگان بست و باعث شد نسل‌های بعدی چندان با جایگاه واقعی‌اش در شعر معاصر ایران آشنا نشوند.
همین سرنوشت بود که منوچهر آتشی را واداشت لقب «آرتور رمبوی شعر فارسی» را به او بدهد. با این حال او در زمان حیاتش دو دفتر شعر منتشر کرده بود: «یک قطره خون» در سال ۱۳۳۴ و «چهره طبیعت» در سال ۱۳۳۵، با مقدمه‌ای از یدالله رویایی. برخی منتقدان معتقدند رد پای زبان و فرم او را می‌توان در شعرهای شاعرانی چون سهراب سپهری، یدالله رویایی، منوچهر آتشی و احمد شاملو نیز جست‌وجو کرد؛ هرچند درباره‌ی میزان و چگونگی این تأثیرگذاری میان روایت‌های ادبی اختلاف‌نظر وجود دارد.
شعرهای «آتش تلخ» عمدتا در فاصله‌ی پاییز ۱۳۳۵ تا بهار ۱۳۴۷ سروده شده‌اند و ترکیبی‌اند از شعرهای منتشرشده و مهم‌تر از آن، شعرهای بازمانده و منتشرنشده‌ی شاعر. جهان این شعرها را می‌توان محل تلاقی طبیعت و ذهن دانست: گاهی یک منظره‌ی طبیعی آغازگر شعر است و به تجربه‌ای درونی یا فلسفی می‌رسد، و گاهی نیز مسیر برعکس طی می‌شود؛ یک حالت روانی یا خاطره رفته‌رفته به تصویرهایی از جنگل، دریا، شب یا آسمان بدل می‌شود. دریا، کوه، جاده، باد، باران و غروب پاییزی در این شعرها صرفا پس‌زمینه‌ی روایت نیستند، بلکه عناصری زنده و فعال‌اند که با تجربه‌های درونی شاعر درهم می‌آمیزند. تنهایی، مرگ و گذر زمان (نه به شکل مفاهیمی انتزاعی، بلکه از دل همین تصویرهای طبیعی) در سرتاسر مجموعه حضور دارند؛ عشق نیز غالبا با خاطره و فقدان پیوند می‌خورد و رنگ‌وبویی نوستالژیک و تلخ پیدا می‌کند.
آنچه این شعرها را از بسیاری از هم‌دوره‌هایشان متمایز می‌کند، جسارت زبانی بادیه‌نشین است: ترکیب‌سازی‌های تازه، جابه‌جایی‌های نحوی، ورود صداهای طبیعت -باد، پرنده، حتی سگ- به بافت موسیقایی شعر و تصویرهایی که به‌جای توصیف آرام، به‌شکلی سیل‌آسا بر ذهن خواننده هجوم می‌برند؛ حاصل این ترکیب، نوعی ذهنیت درویش‌مآبانه و مدرن است که هم‌زمان انزواطلب و پرتحرک می‌نماید.
عنوان «آتش تلخ» نیز از یکی از شعرهای همین مجموعه گرفته شده؛ شعری که در آن تصویرهایی از پاییز، غروب، آتش، خاکستر و خاطره کنار هم می‌نشینند تا فضایی اندوهناک و درونی بسازند -آتشی که کمتر بیرونی است و بیشتر بازتاب سوز و گدازی درونی. اهمیت «آتش تلخ» را باید در همین نقطه جست: کتابی که نه‌تنها چهره‌ی شعری یکی از تجربه‌گراترین و کمترشناخته‌شده‌ترین شاعران نسل پس از نیما را نشان می‌دهد، بلکه بخشی از تاریخ حاشیه‌ای و کمترروایت‌شده‌ی شعر نو فارسی را نیز پیش چشم خواننده می‌گذارد. فضای غالب بر این مجموعه را می‌توان آمیزه‌ای از رازآلودگی، ابهام و اندوهی پخته دانست؛ حسی که بیش از آنکه به‌صراحت بیان شود، از خلال تصویرها به خواننده منتقل می‌شود.
بادیه‌نشین از شاعران آوانگارد دهه‌ی چهل بود؛ زندگی‌ای پرتکاپو و آزاد داشت و بخشی از سال‌های عمرش را در آبادان، سیستان و بلوچستان، ترکمن‌صحرا و تهران گذراند. او نخستین دفتر شعرش را در حدود بیست‌سالگی منتشر کرد و بعدتر در مهر ۱۳۴۷، دو شعر از او در نخستین شماره‌ی مجموعه‌ی «شعر دیگر» نیز به چاپ رسید؛ اما نبود منابع در دسترس، برای سال‌ها راه شناخت او را برای خوانندگان بست و باعث شد نسل‌های بعدی چندان با جایگاه واقعی‌اش در شعر معاصر ایران آشنا نشوند.
همین سرنوشت بود که منوچهر آتشی را واداشت لقب «آرتور رمبوی شعر فارسی» را به او بدهد. با این حال او در زمان حیاتش دو دفتر شعر منتشر کرده بود: «یک قطره خون» در سال ۱۳۳۴ و «چهره طبیعت» در سال ۱۳۳۵، با مقدمه‌ای از یدالله رویایی. برخی منتقدان معتقدند رد پای زبان و فرم او را می‌توان در شعرهای شاعرانی چون سهراب سپهری، یدالله رویایی، منوچهر آتشی و احمد شاملو نیز جست‌وجو کرد؛ هرچند درباره‌ی میزان و چگونگی این تأثیرگذاری میان روایت‌های ادبی اختلاف‌نظر وجود دارد.
شعرهای «آتش تلخ» عمدتا در فاصله‌ی پاییز ۱۳۳۵ تا بهار ۱۳۴۷ سروده شده‌اند و ترکیبی‌اند از شعرهای منتشرشده و مهم‌تر از آن، شعرهای بازمانده و منتشرنشده‌ی شاعر. جهان این شعرها را می‌توان محل تلاقی طبیعت و ذهن دانست: گاهی یک منظره‌ی طبیعی آغازگر شعر است و به تجربه‌ای درونی یا فلسفی می‌رسد، و گاهی نیز مسیر برعکس طی می‌شود؛ یک حالت روانی یا خاطره رفته‌رفته به تصویرهایی از جنگل، دریا، شب یا آسمان بدل می‌شود. دریا، کوه، جاده، باد، باران و غروب پاییزی در این شعرها صرفا پس‌زمینه‌ی روایت نیستند، بلکه عناصری زنده و فعال‌اند که با تجربه‌های درونی شاعر درهم می‌آمیزند. تنهایی، مرگ و گذر زمان (نه به شکل مفاهیمی انتزاعی، بلکه از دل همین تصویرهای طبیعی) در سرتاسر مجموعه حضور دارند؛ عشق نیز غالبا با خاطره و فقدان پیوند می‌خورد و رنگ‌وبویی نوستالژیک و تلخ پیدا می‌کند.
آنچه این شعرها را از بسیاری از هم‌دوره‌هایشان متمایز می‌کند، جسارت زبانی بادیه‌نشین است: ترکیب‌سازی‌های تازه، جابه‌جایی‌های نحوی، ورود صداهای طبیعت -باد، پرنده، حتی سگ- به بافت موسیقایی شعر و تصویرهایی که به‌جای توصیف آرام، به‌شکلی سیل‌آسا بر ذهن خواننده هجوم می‌برند؛ حاصل این ترکیب، نوعی ذهنیت درویش‌مآبانه و مدرن است که هم‌زمان انزواطلب و پرتحرک می‌نماید.
عنوان «آتش تلخ» نیز از یکی از شعرهای همین مجموعه گرفته شده؛ شعری که در آن تصویرهایی از پاییز، غروب، آتش، خاکستر و خاطره کنار هم می‌نشینند تا فضایی اندوهناک و درونی بسازند -آتشی که کمتر بیرونی است و بیشتر بازتاب سوز و گدازی درونی. اهمیت «آتش تلخ» را باید در همین نقطه جست: کتابی که نه‌تنها چهره‌ی شعری یکی از تجربه‌گراترین و کمترشناخته‌شده‌ترین شاعران نسل پس از نیما را نشان می‌دهد، بلکه بخشی از تاریخ حاشیه‌ای و کمترروایت‌شده‌ی شعر نو فارسی را نیز پیش چشم خواننده می‌گذارد. فضای غالب بر این مجموعه را می‌توان آمیزه‌ای از رازآلودگی، ابهام و اندوهی پخته دانست؛ حسی که بیش از آنکه به‌صراحت بیان شود، از خلال تصویرها به خواننده منتقل می‌شود.
درباره هوشنگ بادیه نشین
هوشنگ بادیه‌نشین (رشت ۱۳۱۴ـ تهران ۱۳۵۸ش)(نام اصلی: هوشنگ بیگانه‌طلب) شاعر ایرانی. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در زادگاهش به پایان برد. سال‌هایی از زندگی‌اش را در آبادان، سیستان و بلوچستان، ترکمن‌صحرا و تهران خانه‌‌‌به‌دوش بود. وی در سال ۱۳۲۴ در ۲۰ سالگی مجموعه شعر «یک قطره خون» را در قالب نیمایی و متاثر از سمبولیسم ارایه شده از نیما به چاپ رساند. یک سال بعد یعنی در سال ۱۳۳۵ دومین مجموعه شعر خود به نام «چهره طبیعت» را با مقدمه‌هایی از یدالله رویایی و کوتوال منتشر کرد. مجموعه اشعار کوتاه به همراه یک شعر بلند. او در ماندگارترین آثارش یعنی منظومه «ای تاریخ ما را به یاد داشته باش» تمامی خصوصیت‌های جهان‌بینی خودش و شعرش را در کمال ارایه می‌دهد. سروده‌هایش در مجموعۀ شعر نیمایی قرار می‌گیرد.
بادیه‌نشین در زمره ی شاعران آوانگارد در دهه ۴۰ قرار دارد و همین مسئله سبب شد که دو شعر از بادیه‌نشین در مهرماه ۱۳۴۷ در کتاب اول «شعر دیگر» به چاپ می‌رسد. «برخورد او با زبان و ساختمان شعر، بسیار جسورانه‌تر و جلو‌تر از شعر و شاعران هم‌دورۀ خودش بود. عبارت‌سازی‌ها و ترکیب‌سازی‌های متفاوت او، موسیقی و وزن تلفیقی، آوردن صداهای طبیعت (پرندگان، باد، سگ و…)، پیوند ذهنی تقریباً شهری با طبیعت، کنایه و استعاره‌های چندلایه و عمیق، کنش تصویری شدید، به طوری که تصاویر به طور سیل‌آسا و هجومی، در بستر روایت، به سمت مخاطب هجوم می‌آورند و یک ذهن درویش‌مآبانۀ مدرن از عناصری هستند که شعر او را از شعر شاعران دهۀ 1330 و 1340 به مفهوم عمیق کلمه متمایز می‌کند.»دفتر شعر دیگری از او با عنوان آتش تلخ، به کوشش احمدرضا احمدی و کاظم سادات اشکوری (شیراز، ۱۳۸۰) منتشر شده است.
بادیه‌نشین در زمره ی شاعران آوانگارد در دهه ۴۰ قرار دارد و همین مسئله سبب شد که دو شعر از بادیه‌نشین در مهرماه ۱۳۴۷ در کتاب اول «شعر دیگر» به چاپ می‌رسد. «برخورد او با زبان و ساختمان شعر، بسیار جسورانه‌تر و جلو‌تر از شعر و شاعران هم‌دورۀ خودش بود. عبارت‌سازی‌ها و ترکیب‌سازی‌های متفاوت او، موسیقی و وزن تلفیقی، آوردن صداهای طبیعت (پرندگان، باد، سگ و…)، پیوند ذهنی تقریباً شهری با طبیعت، کنایه و استعاره‌های چندلایه و عمیق، کنش تصویری شدید، به طوری که تصاویر به طور سیل‌آسا و هجومی، در بستر روایت، به سمت مخاطب هجوم می‌آورند و یک ذهن درویش‌مآبانۀ مدرن از عناصری هستند که شعر او را از شعر شاعران دهۀ 1330 و 1340 به مفهوم عمیق کلمه متمایز می‌کند.»دفتر شعر دیگری از او با عنوان آتش تلخ، به کوشش احمدرضا احمدی و کاظم سادات اشکوری (شیراز، ۱۳۸۰) منتشر شده است.
دسته بندی های کتاب آتش تلخ
کتاب های مرتبط با آتش تلخ
اولین نفری باشید که نظر خود را درباره "کتاب آتش تلخ" ثبت می‌کند