کتاب محمدابراهیم باستانی پاریزی

«محمدابراهیم باستانی پاریزی» نوشته‌ی سمانه بایرامی چهل‌ویکمین اثر از مجموعه پژوهشی «شخصیت‌های مانا» است. این مجموعه با هدف ارائه الگوهای موفق، به زندگی شخصیت‌های نیک‌نامی می‌پردازد که در عرصه دانش، فرهنگ، سیاست و اجتماع در ایران معاصر زیسته و درگذشته‌اند.
محمدابراهیم باستانی پاریزی در سوم دی‌ماه سال ۱۳۰۴ در دهکده‌ی کوچکی واقع در کوهستان پاریز، ده‌‌فرسنگی شمال سیرجان و سیزده‌فرسنگی جنوب رفسنجان، متولد شد. پدرش حاج آخوند پاریزی بود. خداوند پس از سال‌ها انتظار، محمدابراهیم را به خانواده‌ی حاج آخوند هدیه داده بود. به‌رغم اشتیاق بسیار مادر محمدابراهیم، بانو صغری ارجمند پاریزی، سال‌ها سپری شد، اما صاحب فرزند نشد. استفاده از انواع داروها هم نتیجه‌ای‌ نداشت. تا این‌که شخصی به صغری گفت:‌ «اگر کمی نفت بخوری، بچه‌دار خواهی شد.» صغری هم در پی آرزوی داشتن فرزند، این پیشنهاد را پذیرفت و مقداری نفت خورد از قضا بعد از خوردن نفت باردار شد و نخستین فرزندش، محمدابراهیم، به دنیا آمد. صغری تصور کرد این اتفاق، در نتیجه‌ی خوردن نفت بوده است. پاریزی در این ‌باره به طنز گفته‌: «این‌که می‌بینید مقالات من بوی نفت می‌دهد، به این علت است.» مادر باستانی بعدها صاحب هشت فرزند می‌شود که اغلب در کودکی از دنیا می‌روند. ازاین‌رو، محمدابراهیم در کودکی برای پدر و مادر بسیار عزیز بود و پدرش، حاج آخوند، که زبان بی‌پیرایه‌ای داشت به او لقب ولیعهد داده بود. به نوشته‌ی سعیدی سیرجانی: «حاج آخوند شاعر بذله‌گوی و شیرین‌سخن شهر ما، از همان اول زندگی به کودک دلبندش لقب ولیعهد داد و محمدابراهیم هم انصافا در ذوق و فضل و شعر، ولیعهد پدر و مردم زودآشنای خویشتن از آب درآمد.»
باستانی پاریزی تاریخ را نه صرفا به‌عنوان مجموعه‌ای از وقایع، بلکه همچون روایتی زنده و انسانی می‌دید. او با نثری روان و طنزآمیز، پلی میان پژوهش تاریخی و ذوق ادبی زد و توانست مخاطبانی را فراتر از فضای دانشگاهی با خود همراه کند. زادگاهش پاریز در نزدیکی سیرجان، نقشی پررنگ در شکل‌گیری نگاه و زبان او داشت؛ جایی که بعدها به یکی از محورهای عاطفی و فکری نوشته‌هایش بدل شد. آن‌چه آثار او را متمایز می‌کند درهم‌تنیدگی تاریخ با قصه، خاطره و فرهنگ عامه است. باستانی پاریزی به‌جای روایت‌های رسمی و خشک، به‌سراغ جزئیات زندگی، حاشیه‌ها و روایت‌های کمترشنیده‌شده می‌رود و آن‌ها را با طنزی ملایم و نگاهی نقادانه بازگو می‌کند. کتاب‌هایش، از جمله از پاریز تا پاریس، خاتون هفت‌قلعه و نای هفت‌بند و... به همین شیوه‌ نوشته شده‌اند. علاقه‌ی ویژه‌ی او به کرمان و تاریخ محلی به نوشته‌هایش رنگی شخصی و صمیمی می‌دهد و او گذشته‌ی ایران را از زاویه‌ای متفاوت روایت می‌کند.
این کتاب به زندگی و آثار این چهره‌ی برجسته‌ی تاریخ‌نگاری ایران معاصر می‌پردازد که با رویکردی مستند و پژوهشی، زندگی، ویژگی‌های اخلاقی، اندیشه‌ها، سبک نویسندگی و آثار باستانی پاریزی را در شش فصل بررسی می‌کند. نویسنده با استفاده از منابع آرشیوی، مصاحبه با نزدیکان و تحلیل آثار، تصویری جامع از شخصیت و دستاوردهای باستانی پاریزی ارائه می‌دهد.
«محمدابراهیم باستانی پاریزی» کتابی خواندنی برای علاقمند به تاریخ و این تاریخ‌نگار خاص و خوش‌قلم است.