کتاب فرزانه خلوت گزین

«فرزانه‌ی خلوت‌گزین، یادمان استاد میرشمس‌الدین ادیب سلطانی» گردآوری غلامرضا زکیانی مجموعه مقالاتی درباره‌ی این پزشک، مترجم، نویسنده و فلسفه‌پژوه ایرانی به قلم شاگردان، پژوهش‌گران و دوست‌داران اوست.
پس از درگذشت استاد میرشمس‌الدین ادیب سلطانی شاگردان و طرفداران او، در مراسم مختلف تدفین و بزرگداشتس به برخی وجوه علمی و اخلاقی او اشاره کردند. بخش اول این کتاب، متن این سخنرانی‌ها و همچنین نوشته‌هایی از اساتیدی است که در این مراسم حضور یا سخنرانی نداشته‌اند.
این کتاب از دوقسمت تشکیل شده است: در قسمت نخست مقالاتی آمده است که مستقیما به خود دکتر ادیب و آثار او مربوط می‌شود. قسمت دوم به مقالاتی اختصاص دارد که مستقیما به دکتر ادیب ارتباطی ندارند ولی به حرمت آن حکیم خلوت‌گزین برای چاپ در این مجموعه در اختیار غلامرضا زکیانی قرار گرفته است.
میرشمس‌الدین ادیب سلطانی، یکی از برجسته‌ترین فرهیختگان چندین بعدی سده‌‌ی چهاردهم ایران است. او با برخورداری از دانش گسترده و ژرف خودآموخته در چندین زبان مهم جهانی، منطق، فلسفه، و ادبیات غرب، نقشی بی‌بدیل در روی‌آوری تخصصی و همه‌جانبه‌نگر به پدیده‌ی کتاب و فرایند ترجمه داشت. او رویکردی خاص و نخبه‌گرایانه‌ در ترجمه‌ی متون ماندگار فلسفی و منطقی و ادبی داشت. ادیب‌ سلطانی تمام عمر خود را صرف یادگیری و پژوهش کرد و استعداد عجیبی در فراگیری زبان داشت و این فراگیری اغلب خودآموز بوده است. او بیش از دوازده زبان زنده‌ی دنیا را با همین شیوه آموخته بود. این استعداد وقتی در خدمت زبان فارسی قرار گرفت، ماجرای عجیبی رخ داد؛ ظرفیت‌‌هایی در زبان فارسی کشف و بازسازی شد که سابقه نداشت. این ظرفیت‌ها هم در سطح واژگانی بود و هم در سطح جمله. او قصد نداشت صرفا هنرهای زبانی خود را عرضه کند، بلکه در پی کشف و افزایش ظرفیت‌های بیکران زبان فارسی بود. اندکی تأمل در ترجمه‌ی کتاب «سنجش خرد ناب و ارگانون»، این توانایی بی‌نظیر ادیب را نشان می‌دهد.
برخی نویسندگان در این مجموعه مقاله، پاره‌ای از ابعاد علمی و هنری ادیب را بررسی و موشکافی کرده‌اند. البته در این کتاب فقط به یکی از هنرهای دکتر ادیب سلطانی، یعنی بازسازی ظرفیت‌های زبان فارسی برای احیای اندیشه ایرانی و تعامل با دنیای اندیشه پرداخته شده است.
«خداحافظ شمس‌الدین!؛ به روایت دکتر ممتاز ادیب سلطانی»، «بازاندیشی‌هایی پیرامون روش‌شناسی نظری و عملی میرشمس‌الدین ادیب سلطانی در واژه‌گزینی و ترجمه‌ی فلسفی؛ موسی اکرمی»، «زبان‌دانی و سفر میان فرهنگ‌ها؛ محمدرضا بهشتی»، «پیوستگی در اندیشه‌ورزی: نگاهی به سه پیشگفتار ویتگنشتاین؛ مالک حسینی»، «نیایش‌گر پرستش‌گاه اندیشه؛ کاوه خورابه» و «درباره‌ی هیچ!؛ حمیدرضا رحمانی‌زاده دهکردی» عناوین مقالات بخش اول این کتاب هستند.
«فرزانه‌ی خلوت‌گزین» برای علاقمندان به فلسفه، زبان فارسی و رویکرد دکتر ادیب سلطانی به ترجمه‌ی متون فلسفی، کتابی مفید و خواندنی است.