کتاب در اندیشه ایران

«در اندیشه ایران: روایت ۸ سال معاون اولی ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۰» کارنامه‌ای مستند، خودنوشت و تحلیلی به قلم اسحاق جهانگیری است که پرده از پیچیده‌ترین لایه‌های تصمیم‌گیری اجرایی، بحران‌های ساختاری و کشاکش‌های سیاسی در یکی از پرالتهاب‌ترین دهه‌های تاریخ معاصر ایران برمی‌دارد. جهانگیری روایت خود را از بستر رنج، محرومیت و کار طاقت‌فرسای پدر در اعماق معادن کرومیت اسفندقه آغاز می‌کند؛ زیستی برآمده از کارگری و سخت‌کوشی در روستاهای دورافتاده که باور به اراده انسانی و کوشش خستگی‌ناپذیر بر پایه آیه شریفه «لیس للإنسان إلا ما سعی» را در جان او بارور ساخت. تکوین شخصیت مدیریتی او با حضور در جهاد سازندگی ریگان و جیرفت پس از پیروزی انقلاب، دو دوره نمایندگی مجلس در بحبوحه جنگ تحمیلی، تقدیم دو برادر شهید در سوسنگرد و جزیره مجنون، و سال‌ها حضور در کمیسیون برنامه و بودجه پیوند می‌خورد؛ تجاربی انباشته در مدیریت منابع کمیاب که شالوده ورود او را به هرم قدرت در کسوت معاون اول رئیس‌جمهور در دولت‌های یازدهم و دوازدهم پی ریخت.
کتاب فراتر از ثبت اداری خاطرات، کالبدشکافی جسورانه دولتی است که خود را در چنگال زنجیره‌ای از بحران‌های بی‌پایان می‌یابد. جهانگیری در نوزده بخش به‌هم‌پیوسته، فرایند گذار، مهار اولیه تورم، سازوکارهای هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی و پنجه در پنجه افکندن با فساد ریشه‌دار را شرح می‌دهد و گام نهادن بر لبه تیغ را در اتخاذ تصمیمات سخت اقتصادی به‌ویژه مداخله ارزی در بهار ۱۳۹۷ برای تضمین کالاهای اساسی و جلوگیری از قحطی در آغاز تحریم‌ها بدون پرده‌پوشی به بوته نقد می‌گذارد. اثر با نگاهی واقع‌بینانه به ابرچالش‌های سرزمینی نظیر تنش‌های آبی، موانع نهادی اجرای اصل چهل‌وچهار قانون اساسی در توانمندسازی بخش خصوصی و شکاف میان الزامات توسعه و عدالت اجتماعی می‌پردازد و هم‌زمان در ساحت سیاست، مناسبات شکننده میان جریان اصلاحات و ارکان حاکمیت، احساس خلأ ناشی از غروب آیت‌الله هاشمی رفسنجانی به مثابه لنگرگاه اعتدال، و پیچیدگی‌های رقابت در انتخابات سرنوشت‌ساز ۱۳۹۶ را بازخوانی می‌کند.
کانون تاریخی روایت با عهدشکنی دولت ترامپ، خروج از برجام و آغاز جنگ تمام‌عیار اقتصادی رقم می‌خورد؛ آوردگاهی سهمگین که با تشدید فشارهای حداکثری، افت شدید درآمدهای نفتی، دومینوی تنش‌های اجتماعی در سال‌های پایانی دولت و همه‌گیری مرگبار ویروس کرونا همراه شد و نظام اجرایی کشور را تا آستانه فرسایش کامل پیش برد. این اثر، گواهی دست‌اول از نبرد تکنوکراسی با تحریم‌های خارجی و اصطکاک‌های فرساینده داخلی پیش روی پژوهشگران تاریخ، اقتصاد سیاسی و علوم اداری می‌نهد تا نشان دهد اداره جامعه در شرایط محاصره اقتصادی، مواجهه‌ای دائمی با انتخاب میان گزینه‌های دشوار و پرهزینه است و توسعه پایدار نه با شعارهای احساسی، بلکه در پرتو همبستگی ملی، عقلانیت ساختاری و صیانت بی‌پایان از کرامت شهروندان شکل می‌گیرد.