کتاب داستان دبستان

«داستان دبستان» خاطرات دانش‌آموزان و معلمان مدرسه ناصرخسرو ندوشن، به‌عنوان نخستین مدرسه روستایی ایران است؛ کتابی که روایتگر بیش از یک قرن تجربه آموزشی، خاطرات نسلی و تحولات نظام تعلیم و تربیت در مناطق روستایی کشور است. گردآوری و تدوین این مجموعه را موسسه‌ی عام‌المنفعه‌ی فرهنگی _ اجتماعی «اندیشه روشن ندوشن» بر عهده داشته است؛ موسسه‌ای که با گردآوری اسناد، خاطرات و روایت‌های پراکنده دانش‌آموزان و معلمان، تلاش کرده بخشی از میراث فرهنگی و معنوی آموزش روستایی ایران را ثبت و از فراموشی نجات دهد.
«ندوشن» با جمعیتی بیش از ۱۰ هزار نفر، در فاصله حدود ۸۰ کیلومتری شمال‌غرب استان یزد قرار دارد و از مناطق برخوردار از پیشینه فرهنگی و تاریخی در این استان به شمار می‌رود. مدرسه ناصرخسرو ندوشن، محل تحصیل دکتر اسلامی ندوشن، به همت حاج حسین یزدی (سازنده‌ی نخستین دبیرستان دخترانه تهران) در سال ۱۲۹۸ بنا نهاده شد و سال تأسیس آن در وزارت آموزش و پرورش به ثبت رسیده است. امروز شمار بسیاری از دانش آموختگان این مدرسه در اقصی نقاط میهن، در عرصه‌های بهداشت و درمان، فنی و مهندسی، آموزشی و فرهنگی، منشأ خدمات ارزنده‌ای به کشور هستند.
«داستان دبستان» بخشی از خاطرات و تجربه‌های بیش از یکصد سال فعالیت آموزشی مدرسه ناصرخسرو ندوشن را ثبت کرده و تلاش دارد صدای نسل‌هایی را که در کلاس‌های ساده اما پرشور این مدرسه تحصیل یا تدریس کرده‌اند، برای آیندگان حفظ کند. روایت‌های گردآوری‌شده در این کتاب با زبانی صمیمی و جذاب تدوین شده است؛ به‌گونه‌ای که مخاطب علاوه بر آشنایی با تاریخ آموزش، با فضای اجتماعی، فرهنگی و حال‌وهوای روزگار دانش‌آموزی و معلمی در این مدرسه نیز همراه می‌شود. این کتاب نه تنها سندی تاریخی، که دعوتی است به بازخوانی ریشه‌های آموزش در ایران و ارج نهادن به تلاش کسانی که در سخت‌ترین شرایط، چراغ دانایی را در روستاها روشن نگاه داشته‌اند. خاطراتی که در کتاب آمده گاه تلخ و تکان‌دهنده هستند: «ناگهان پسری که دستانش چرک‌آلودتر و ترک‌خورده‌تر از بقیه بود پرسید: آقا اجازه... کرم یعنی چی؟ آتشی از خشم در وجودش شعله کشید. به سمتش رفت و گفت: دستات رو بیار تا نشونت بدم! پسرک دستانش را دراز کرد و او با خط‌کش چند ضربه‌ی محکم به پشت دست‌های زخمی‌اش زد: این کرمه! زخم‌ها دهان باز کردند و به جای چشم، خون گریستند؛ خونی که بر خط‌کش تادیب هم نشست. مدیر در جایی سوای زندگی دانش‌آموزان روزگار گذرانده و قد کشیده بود؛ او نمی‌دانست حتی والدین پسرک هم با واژه‌ی کرم بیگانه‌اند.»
«داستان دبستان» تنها مجموعه‌ای از خاطرات پراکنده نیست، بلکه روایتی مستند و زنده از سیر آموزش در ایران روستایی به شمار می‌رود؛ روایتی که از روزگار آموزش سنتی و مکتب‌خانه‌ای آغاز می‌شود و تا ورود علوم و فنون جدید، تغییر شیوه‌های تدریس و تحولات تدریجی نظام آموزشی ادامه می‌یابد.