1. خانه
  2. /
  3. کتاب هفت پیکر

کتاب هفت پیکر

نویسنده: نظامی گنجوی
3.9 از 1 رأی

کتاب هفت پیکر

Haft Paykar
٪10
1550000
1395000
معرفی کتاب هفت پیکر
«هفت پیکر» را می‌توان داستان بهرام گور خواند، اما معماری اثر نشان می‌دهد که نظامی گنجوی به روایت زندگی یک پادشاه بسنده نمی‌کند. این منظومه که احتمالا در ۱۱۹۷ میلادی به پایان رسیده، یکی از پنج اثر «خمسه»ی نظامی و آمیزه‌ای از داستان عاشقانه، اندرز سیاسی، افسانه، کیهان‌شناسی و تأمل درباره‌ی شیوه‌ی درست فرمانروایی است. خود عنوان نیز دو معنا را هم‌زمان حمل می‌کند: «هفت پیکر» می‌تواند به هفت تصویر و نیز هفت زیباروی اشاره داشته باشد. این دوگانگی از همان ابتدا با جهانی سازگار است که در آن تصویر، عدد، رنگ و داستان چیزی بیش از آرایه‌اند و ساختمان معنایی منظومه را شکل می‌دهند. شخصیت مرکزی، بهرام گور، پادشاه ساسانی است؛ چهره‌ای تاریخی که پیش از نظامی نیز در سنت‌های ایرانی و از جمله «شاهنامه» موضوع روایت قرار گرفته بود. نظامی آگاهانه بخش‌هایی از این میراث را کوتاه می‌کند یا تغییر می‌دهد و مواد تازه‌ای به آن می‌افزاید. یکی از مهم‌ترین این ابداعات، ساخت هفت گنبد برای هفت شاهزاده‌خانم از هفت اقلیم است. هر گنبد با یکی از هفت سیاره، یکی از روزهای هفته و رنگی معین مرتبط می‌شود و بهرام در هر روز به یکی از آن‌ها می‌رود تا داستانی بشنود. هفت روایت درونی تقریبا نیمی از منظومه را تشکیل می‌دهند. این سازمان هفت‌گانه مهم‌تر از آن است که صرفا طرحی زیبا برای کنار هم گذاشتن چند حکایت باشد. عدد هفت در فرهنگ ایرانی و در نظام‌های کیهان‌شناختی دوران میانه با هفت اقلیم، هفت سیاره و هفت روز هفته پیوندی دیرینه داشت. نظامی این شبکه‌ی تناظرها را به معماری روایت تبدیل می‌کند: هر گنبد فضای رنگی و عاطفی مخصوص خود را دارد و قصه‌ای که در آن گفته می‌شود با همان فضا ارتباط پیدا می‌کند. خواننده بنابراین فقط از داستانی به داستان دیگر نمی‌رود؛ از یک وضعیت اخلاقی و روانی به وضعیت دیگری منتقل می‌شود. بااین‌حال، تقلیل «هفت پیکر» به رساله‌ای درباره‌ی نجوم و تأثیر ستارگان خطاست. نظامی از کیهان‌شناسی زمان خود استفاده می‌کند، اما انسان را کاملا اسیر آن نمی‌سازد. پژوهش‌های معتبر درباره‌ی منظومه بر این نکته تأکید کرده‌اند که آرایش دقیق گنبدها بر اساس ستارگان به‌خودی‌خود به سعادت بهرام منجر نمی‌شود؛ پرسش اساسی‌تر به تربیت فرمانروا، مسئولیت و عدالت مربوط است. بدین ترتیب، حرکت میان هفت گنبد را می‌توان نوعی آموزش غیرمستقیم نیز دید: داستان‌ها چیزی را در پادشاه تغییر می‌دهند که قدرت و لذت به‌تنهایی نمی‌توانند بسازند. نبوغ روایی نظامی در آن است که این لایه‌های نمادین، اخلاقی و سیاسی مانع لذت قصه‌گویی نمی‌شوند. روایت‌های هفت شاهزاده‌خانم سرشار از عشق، آزمون، فریب، شگفتی و دگرگونی‌اند و از مواد افسانه‌ای و عامیانه بهره می‌گیرند. برخی از این روایت‌ها نیز زندگی مستقلی در ادبیات جهان پیدا کرده‌اند؛ مشهورترین نمونه، داستانی است که در سیر انتقال‌های بعدی به سنت «توراندخت» و سرانجام آثار اروپایی گوتزی، شیلر و پوچینی راه یافت. همین پیچیدگی می‌تواند دشواری «هفت پیکر» نیز باشد. وسوسه‌ی یافتن معنایی قطعی برای هر رنگ، سیاره و داستان گاه خواننده را به رمزگشایی افراطی می‌کشاند و زیبایی روایی متن را زیر دستگاه‌های تفسیری پنهان می‌کند. نسخه‌ی انتشارات امیرکبیر با تصحیح و توضیحات بهروز ثروتیان فرصتی برای خواندن دقیق‌تر این منظومه فراهم می‌کند. «هفت پیکر» شاید بیش از آنکه هفت پاسخ به ما بدهد، هفت بار یک مسئله را با صورتی تازه پیش می‌کشد: انسانی که همه‌ی زیبایی‌های جهان را گرد خود آورده، هنوز چه چیزی باید بیاموزد تا شایسته‌ی قدرتی باشد که در اختیار دارد؟
درباره نظامی گنجوی
درباره نظامی گنجوی
جمال‌الدین ابومحمّد الیاس بن یوسف بن زکی بن مؤیَّد، متخلص به نظامی و نامور حکیم نظامی (زادهٔ ۵۳۵ هـ. ق در گنجه– درگذشتهٔ ۶۰۷–۶۱۲ هـ. ق) شاعر و داستان‌سرای ایرانی و پارسی‌گوی در سده ششم هجری (دوازدهم میلادی)، که به‌عنوان پیشوای داستان‌سرایی در ادب پارسی شناخته شده‌است. آرامگاه نظامی گنجوی، در حاشیه غربی شهر گنجه قرار دارد. نظامی در زمرهٔ گویندگان توانای شعر پارسی است، که نه‌تنها دارای روش و سبکی جداگانه است، بلکه تأثیر شیوهٔ او بر شعر پارسی نیز در شاعرانِ پس از او آشکارا پیداست. نظامی از دانش‌های رایج روزگار خویش (علوم ادبی، نجوم، علوم اسلامی، فقه، کلام و زبان عرب) آگاهی گسترده‌ای داشته و این ویژگی از شعر او به روشنی دانسته می‌شود. روز ۲۱ اسفند در تقویم رسمی ایران روز بزرگداشت نظامی گنجوی است.
مقالات مرتبط با کتاب هفت پیکر
آشنایی با 10 شاعر برجسته در ادبیات فارسی
آشنایی با 10 شاعر برجسته در ادبیات فارسی
ادامه مقاله
اولین نفری باشید که نظر خود را درباره "کتاب هفت پیکر" ثبت می‌کند