کتاب گفتارهایی درباره آسمان و زندگی

هوبرت ریوز، سال‌ها هر شنبه در رادیوی فرانس کولتور صحبت می‌کرد؛ چند دقیقه‌ای که یک موضوع از دنیای علم یا محیط‌زیست را دستمایه می‌گرفت و به زبانی ساده برای شنونده‌ای عادی باز می‌کرد. «گفتارهایی درباره آسمان و زندگی» حاصل گردآوری و بازنویسی همان گفتارهای کوتاه رادیویی است؛ برنامه‌هایی که از پاییز ۲۰۰۳ تا اواخر ۲۰۰۴ پخش شدند و بعد به شکل کتاب درآمدند. محور اصلی این نوشته‌ها رابطه انسان با طبیعت است، اما ریوز این رابطه را از دریچه‌ای گسترده‌تر از معمول نگاه می‌کند. او آسیبی را که بشر به محیط زیست وارد کرده موضوع بسیاری از این قطعه‌ها قرار می‌دهد، اما هدفش صرفا فهرست کردن بحران‌ها نیست؛ او می‌خواهد نشان دهد زندگی روی زمین با کیهان پیوندی دارد که هم فیزیکی است هم نمادین. عناصر بدن ما، آبی که می‌نوشیم، هوایی که تنفس می‌کنیم، همه در نهایت ریشه در تاریخ ستاره‌ها دارند، و همین نگاه او را از یک منتقد صرف محیط‌زیستی به کسی تبدیل می‌کند که سرنوشت انسان را در مقیاس کیهانی می‌سنجد. کتاب پرسشی را دنبال می‌کند که خود ریوز هم به صراحت مطرح کرده: چرا نوع بشر با وجود دانشی که اندوخته، هنوز در تبدیل آن دانش به کنشی مثبت برای حفظ کره زمین ناتوان مانده است؟ هدف نویسنده بیشتر آگاه‌کردن خواننده است تا سرزنش‌کردنش، و همین رویکرد باعث می‌شود حتی وقتی از موضوعاتی تلخ مثل انقراض گونه‌ها یا تخریب زیست‌بوم‌ها حرف می‌زند، لحن توبیخ‌کننده‌ای نداشته باشد. نقطه قوت اصلی کتاب اینجاست که ریوز یک بحث زمینی و فوری - سرنوشت طبیعت - را به مقیاس کیهان وصل می‌کند و همین کار ترس صرف را به نوعی احساس مسئولیت تبدیل می‌کند. او جایی در کتاب اشاره می‌کند که هر بحرانی، در دل خودش، بذر راه‌حل را هم دارد؛ نگاهی که آن را از شاعر آلمانی هولدرلین وام گرفته. امید او از این واقعیت می‌آید که آگاهی مردم نسبت به وخامت اوضاع محیط‌زیستی روزبه‌روز بیشتر می‌شود و تلاش‌های واقعی برای جبران آسیب‌ها هم در جریان است. این کتاب برای خواننده‌ای که فرصت محدودی دارد و می‌خواهد در چند دقیقه، هم به وضعیت زمین فکر کند و هم به جایگاه انسان در کیهان، همراه مناسبی خواهد بود.