کتاب عشق زیر باران

«عشق زیر باران» (الحب تحت المطر) رمانی ادبی از نجیب محفوظ است که نخستین بار در سال ۱۹۷۳ منتشر شد و در شمار آثار شاخص دوره متاخر نویسنده قرار می گیرد. این رمان کوتاه در قاهره و در سال های پس از شکست جنگ شش روزه ۱۹۶۷ می گذرد؛ دوره ای که در حافظه جمعی مصر با عنوان «نکسه» شناخته می شود و سرشار از سرخوردگی سیاسی، بحران هویت و آشفتگی اخلاقی است. محفوظ در این اثر، به جای روایت یک داستان خطی، تصویری چندپاره از جامعه ای زخمی ارائه می دهد که در آن زندگی خصوصی و شکست تاریخی به شکلی جدایی ناپذیر در هم تنیده اند. رمان از خلال مجموعه ای از شخصیت ها و روایت های موازی پیش می رود؛ شخصیت هایی که هر یک نماینده شکلی از سردرگمی، میل، جاه طلبی یا فروپاشی اخلاقی اند. عشق در باران نه بر قهرمانی واحد متمرکز است و نه بر گره افکنی کلاسیک، بلکه همچون تابلویی اجتماعی عمل می کند که در آن روابط عاطفی، خیانت ها، امیدها و بن بست های فردی، بازتابی از وضعیت کلی جامعه مصر پس از شکست نظامی است. شکست سیاسی، در این جهان داستانی، به شکست در معنا، اخلاق و روابط انسانی ترجمه می شود. یکی از خطوط مهم روایت به حسنی حجازی، عکاس سینمایی، مربوط است؛ شخصیتی که جایگاه حرفه ای و قدرت نمادینش به او امکان می دهد در زندگی زنان جوان مداخله کند. رابطه هنر، قدرت و سوء استفاده اخلاقی در رفتار او برجسته می شود و نشان می دهد چگونه فضای آشفته اجتماعی، امکان لغزش های اخلاقی را افزایش می دهد. در خطی دیگر، رابطه علیات و مرزوق دنبال می شود؛ رابطه ای که با تغییر شغل مرزوق و روی آوردن او به بازیگری، دچار تنش می شود. این جابه جایی حرفه ای، نمادی از بحران هویت مردانه و تزلزل ارزش های تثبیت شده در جامعه ای در حال گذار است. محفوظ در این رمان با جسارت به سراغ موضوع هایی می رود که در زمان انتشار اثر، همچنان حساس و چالش برانگیز بودند؛ از روابط پنهانی و خیانت زناشویی گرفته تا تنوع گرایش های جنسی و تغییر نگرش نسبت به ازدواج و آبرو. این روابط، بیش از آنکه صرفا داستان های عاشقانه باشند، میدان تقابل ارزش های سنتی با میل های فردی و آزادی های نوظهورند. شخصیت ها اغلب میان اخلاقیات به ارث رسیده و واقعیت های جدید زندگی شهری سرگردان اند و هیچ پاسخ ساده ای برای این تعارض ها وجود ندارد. از نظر مضمونی، «عشق زیر باران» رمانی درباره فروپاشی قطعیت‌هاست. شکست ۱۹۶۷ نه فقط یک رویداد سیاسی، بلکه زلزله ای روانی و فرهنگی است که اعتماد به ارزش‌های پیشین را متزلزل کرده است. محفوظ با رئالیسم اجتماعی شناخته شده خود، از قضاوت شتاب زده پرهیز می کند و شخصیت‌هایی چندبعدی می آفریند که هم قربانی شرایط اند و هم در شکل دادن به بحران نقش دارند. ساختار چندروایتی رمان نیز بازتابی از جامعه ای چندپاره است که وحدت معنایی خود را از دست داده است. در جمع بندی، «عشق زیر باران» اثری است تامل برانگیز و اجتماعی که عشق را نه به عنوان پناهگاه، بلکه به مثابه عرصه ای پرتنش و آسیب پذیر در دل بحران تاریخی به تصویر می کشد. این رمان نشان می دهد چگونه روابط انسانی، زیر فشار شکست سیاسی و دگرگونی اجتماعی، پیچیده تر، متناقض تر و گاه ویرانگر می شوند. جایگاه این اثر در کارنامه نجیب محفوظ، به عنوان روایتی صریح از دوران پس از نکسه، آن را به متنی مهم برای فهم تحولات فکری و اجتماعی مصر در دهه ۱۹۷۰ تبدیل کرده است.