کتاب دریاچه تام

تابستان سال ۲۰۲۰ در باغ گیلاسی در میشیگان می‌گذرد، همان روزهایی که همه‌گیری کرونا فصل برداشت را کوتاه کرده و کارگران فصلی نتوانسته‌اند برسند. لارا همراه با همسر و سه دخترش امیلی، میزی و نل، خودشان مشغول چیدن گیلاس‌ها می‌شوند و همین فرصت ساده و کاری، بهانه‌ای می‌شود برای گفت‌وگویی که سال‌ها به تعویق افتاده بود. «دریاچه تام» نوشته‌ی آن پچت، رمانی است که از دل همین موقعیت کوچک و خانگی آغاز می‌شود و رفته‌رفته به یکی از صمیمی‌ترین روایت‌های ادبیات معاصر آمریکا درباره‌ی خانواده و خاطره بدل می‌گردد.
دختران که کنجکاو شده‌اند بیشتر از گذشته‌ی مادرشان بدانند، از او می‌خواهند داستان دوران جوانی‌اش را برایشان تعریف کند؛ زمانی که لارا بازیگر بود و تابستانی را در گروه تئاتری به نام دریاچه‌ی تام گذرانده بود. در آن‌جا، در تولیدی از نمایش‌نامه‌ی کلاسیک شهر ما اثر تورنتون وایلدر، با بازیگر جوانی به نام پیتر دوک آشنا شده بود؛ کسی که بعدها به یکی از چهره‌های سرشناس سینما تبدیل می‌شود. لارا این خاطرات را قطعه‌قطعه و با احتیاط بازگو می‌کند، گاهی چیزی را نگه می‌دارد و گاهی جزئیاتی را با تأخیر فاش می‌کند، طوری‌که خواننده هم‌زمان با دخترانش تصویر تازه‌ای از او می‌سازد.
آن‌چه رمان را از بسیاری روایت‌های عاشقانه متمایز می‌کند، نبود هیجان و کشمکش پرشتاب است. پچت به‌جای تمرکز بر حادثه، به فاصله‌ی میان آن‌چه یک نسل تجربه کرده و آن‌چه نسل بعدی از آن می‌فهمد می‌پردازد. دختران لارا در آستانه‌ی تصمیم‌های مهم زندگی خودشان هستند و در همین حال به کشف این نکته می‌رسند که مادرشان پیش از آن‌که مادر شود، زندگی، انتخاب‌ها و از دست‌دادن‌های خودش را داشته است. این تقابل بین جوانی پرشور و بلوغ آرام‌تر بعدی، یکی از محورهای اصلی کتاب است؛ همان‌طور که مقایسه‌ی ضمنی میان زندگی پرزرق‌وبرق هنری و زندگی ساده‌ی کشاورزی، لایه‌ای دیگر به داستان می‌افزاید. باغ گیلاس با ریتم کند و کار روزمره‌اش، در برابر دنیای صحنه و شهرت قرار می‌گیرد، بی‌آن‌که رمان یکی را بر دیگری برتری دهد.
پیوند رمان با نمایش‌نامه‌ی شهر ما تنها یک اشاره‌ی فرعی نیست؛ بلکه در سراسر کتاب بازتاب می‌یابد. همان‌طور که وایلدر در نمایش خود به ارزش لحظات کوچک و روزمره‌ی زندگی توجه دارد، پچت هم در «دریاچه تام» از خواننده می‌خواهد به جزئیاتی توجه کند که معمولا نادیده گرفته می‌شوند: بوی گیلاس رسیده، گفت‌وگوی کوتاه میان مادر و دختر، سکوت‌هایی که چیزهای زیادی می‌گویند.
«دریاچه تام» برای خواننده‌ای مناسب است که به داستان‌های شخصیت‌محور علاقه دارد، به روایت‌هایی که ریتم کندتری دارند اما عمق احساسی بالایی را حفظ می‌کنند. کسانی که پیش‌تر آثار دیگر آن پچت مانند کلبه‌ی هلندی را خوانده‌اند، لحن آشنای او را در این کتاب هم بازخواهند یافت: نگاهی دقیق به روابط خانوادگی، بدون قضاوت و بدون شتاب در نتیجه‌گیری. این رمان در همان سال انتشارش، یعنی ۲۰۲۳، مورد توجه منتقدان قرار گرفت و در میان آثار برجسته‌ی آن سال از آن پچت یاد شد؛ اثری که خواننده را به یاد می‌آورد که هر خانواده، پشت روال عادی و روزمره‌اش، داستانی ناگفته دارد.