کتاب آکادمی استرنج (5)

کمیک «آکادمی استرنج: شماره پنجم» اثر اسکاتی یانگ، با طراحی هومبرتو راموس، نقطه‌ای است که مجموعه از فضای مدرسه‌ای و ماجراجویانه‌ی آغازین جدا می‌شود و به قلمرو تراژدی قدم می‌گذارد. شماره‌های پیشین آکادمی را همچون نهادی نشان می‌دادند که قرار است نیروهای خام و خطرناک نوجوانان جادوگر را آموزش دهد، مهار کند و در مسیری امن قرار دهد. اما این شماره پرده از محدودیت همین وعده برمی‌دارد. مدرسه، استادان، قوانین و نظام مراقبت، وقتی خطر از شکل تمرین خارج می‌شود و به تهدیدی واقعی بدل می‌گردد، ناگهان دور و ناتوان به نظر می‌رسند. آنچه باقی می‌ماند، گروهی نوجوان است که باید بدون اتکا به مرجع بزرگ‌تر، با پیامدهای انتخاب خود روبه‌رو شود. روایت پس از ربوده شدن کالوین مورس به دست موجودات هالو ادامه پیدا می‌کند. کالوین، که پیش‌تر نیز به واسطه‌ی وابستگی‌اش به ژاکت جادویی و پیشینه‌ی رهاشدگی‌اش چهره‌ای آسیب‌پذیر بود، اکنون به شکلی عریان در موقعیت قربانی قرار می‌گیرد. هالوها فقط دشمنانی ترسناک برای پیشبرد ماجرا نیستند؛ آن‌ها تصویر ساختارهایی‌اند که از نیروی سوژه‌های حاشیه‌ای تغذیه می‌کنند. موجوداتی درخت‌مانند، کهنه و مکنده، که به جای نابودی فوری، انرژی را می‌مکند و فرد را آهسته به ماده‌ای مصرف‌شده تبدیل می‌کنند. وحشت آن‌ها در همین منطق انگلی است: سوژه را زنده نگه می‌دارند تا بیشتر از او استفاده کنند. تصمیم دانش‌آموزان برای نجات کالوین، لحظه‌ای تعیین‌کننده در بحران عاملیت است. آن‌ها می‌توانستند به آکادمی بازگردند و از استادان کمک بخواهند، اما انتخاب می‌کنند خود وارد خطر شوند. این تصمیم از یک سو خام و نوجوانانه است، از سوی دیگر نشانه‌ی تولد مسئولیت است. یانگ این لحظه را نه به شکل قهرمانی ساده، بلکه به مثابه‌ی ورود دردناک به جهان بزرگسالانه تصویر می‌کند؛ جهانی که در آن هر انتخاب، حتی اگر از سر وفاداری و محبت باشد، می‌تواند بهایی جبران‌ناپذیر داشته باشد. آکادمی تا اینجا به آن‌ها آموخته بود چگونه قدرت را بفهمند، اما اکنون باید بفهمند قدرت وقتی در میدان واقعی به کار می‌افتد، دیگر شبیه درس نیست. دویل دورمامو مرکز عاطفی و فلسفی این شماره است. او از آغاز مجموعه زیر سایه‌ی نامی زندگی می‌کند که پیشاپیش درباره‌اش داوری کرده است. فرزند دورمامو بودن یعنی حمل میراثی که دیگران آن را با شر، ویرانی و بی‌اعتمادی می‌خوانند. دویل در چنین وضعیتی با پرسشی سخت درگیر است: آیا انسان همان چیزی است که از آن آمده، یا همان چیزی که در لحظه‌ی خطر انتخاب می‌کند؟ شماره‌ی پنجم این پرسش را از سطح گفت‌وگو و اضطراب درونی به میدان کنش می‌آورد. دویل نیرویی را آزاد می‌کند که از نظر منشأ، تاریک و ویرانگر است، اما آن را برای نجات دوستانش به کار می‌گیرد. این لحظه، دوگانه‌ی ساده‌ی خیر و شر را فرو می‌ریزد. همان قدرتی که می‌توانست نشانه‌ی محکومیت او باشد، به ابزار ازخودگذشتگی تبدیل می‌شود. مرگ دویل، اگرچه در سطح روایی ضربه‌ای ناگهانی و دردناک است، در لایه‌ی تفسیری معنایی عمیق‌تر دارد. او با این کنش، از جایگاه ابژه‌ی میراث پدرانه خارج می‌شود و برای نخستین بار معنای نام خود را بازنویسی می‌کند. تراژدی درست همین‌جاست: عاملیت او در لحظه‌ای کامل می‌شود که بدنش دیگر توان حمل پیامد آن را ندارد. سوژه برای اثبات اینکه فقط ادامه‌ی گذشته نیست، بهایی می‌پردازد که امکان آینده را از او می‌گیرد. این تضاد، شماره را از یک نبرد فانتزی فراتر می‌برد و به تأملی درباره‌ی آزادی، فناپذیری و هزینه‌ی انتخاب بدل می‌کند. راموس این تراژدی را با زبانی بصری پرتنش می‌سازد. قاب‌ها فشرده‌تر، خطوط خشن‌تر و رنگ‌ها ملتهب‌تر می‌شوند. سبزی بیمارگونه‌ی باتلاق و هالو در برابر فوران سرخ و نارنجی قدرت دویل قرار می‌گیرد؛ گویی صفحه میان پوسیدگی و سوختن تقسیم شده است. لحظه‌ی آزاد شدن نیروی دویل، با شکستن ریتم معمول روایت، زمان را کند می‌کند تا خواننده نه فقط عظمت قدرت، بلکه تنهایی این انتخاب را احساس کند. هیاهوی نبرد به سکوت پیکر بی‌جان ختم می‌شود و همین سکوت، از هر انفجاری سنگین‌تر است.
«آکادمی استرنج: شماره پنجم» فانتزی امنیت را بی‌رحمانه کنار می‌زند. مدرسه می‌تواند آموزش دهد، اما نمی‌تواند همه‌جا حاضر باشد. نهاد می‌تواند نام‌گذاری کند، اما نمی‌تواند معنای نهایی یک زندگی را تعیین کند. دویل با مرگ خود نشان می‌دهد که هیچ میراثی کاملا بسته نیست؛ حتی تاریک‌ترین نام‌ها هم ممکن است در لحظه‌ای کوتاه، زیر فشار ترس و وفاداری، معنایی تازه پیدا کنند. شاید آکادمی از این پس دیگر همان مدرسه‌ی پرزرق‌وبرق نباشد؛ چون جایی در باتلاق، کودکی که همه از آینده‌اش می‌ترسیدند، آینده‌ای را که نداشت خرج کرد تا دیگران فردا صبح دوباره از خواب بیدار شوند.