کتاب با هم فکر کردن

کتاب «با هم فکرکردن: کندوکاوهای فلسفی برای کلاس» نوشته‌ی فیلیپ کم، به معلمان و مربیان می‌آموزد که با استفاده از شیوه‌های سرگرم‌کننده‌ی گروهی، تفکر نقاد را به کودکان و نوجوانان آموزش ‌دهند. تفاوت مهم کتاب با دیگر کتب این حوزه، این ایده است که فکر کردن فعالیتی فردی نیست. کودکان و نوجوانان در گفتگو، هم پرسش‌کردن و هم شنیدن دیدگاه‌های دیگران را یاد می‌گیرند. آن‌ها می‌آموزند که چگونه استدلال کنند، چگونه شک کنند و چگونه ایده‌های خود را روشن‌تر و واضح‌تر بیان کنند. به همین دلیل، کتاب بیشتر از آن‌که درباره‌ی آموزش فلسفه به معنای سنتی باشد، درباره‌ی ساختن فضایی برای اندیشیدن جمعی است. خود نویسنده نیز از چهره‌های شناخته‌شده‌ی حوزه‌ی فلسفه برای کودکان (فبک) است و این کتاب هم دقیقا در همان مسیر حرکت می‌کند. او به ما یاد می‌دهد که با استفاده از داستان، گفتگو و پرسش‌های باز، کودکان را وارد نوعی کندوکاو فلسفی کنیم؛ کندوکاوی که هدفش حفظ کردن پاسخ‌های از پیش آماده نیست، بلکه یاد گرفتن خود عمل «فکرکردن» است. درون‌مایه‌ی کتاب موضوعات مختلفی را شامل می‌شود که در اینجا به چند مورد از آن‌ها اشاره می‌کنیم. یکی از مهم‌ترین آن‌ها مفهوم «اجتماع پژوهشی» است؛ فضایی که در آن دانش‌آموزان با هم بحث می‌کنند، به حرف یکدیگر گوش می‌دهند، دلیل می‌آورند و ایده‌های همدیگر را نقد می‌کنند. در اینجا معلم نقش سخنران اصلی را ندارد، بلکه بیشتر هدایت‌کننده‌ی گفتگوست. مثال دیگری که از محتوای کتاب می‌توان ذکر کرد، نحوه‌ی استفاده از داستان‌هاست. داستان‌ها در اینجا صرفا ابزار سرگرمی نیستند؛ هر داستان قرار است موقعیتی بسازد که از دل آن پرسش‌های فلسفی بیرون بیاید. مثلا پرسش‌هایی درباره‌ی عدالت، حقیقت، دوستی، مسئولیت یا هویت شخصی. نویسنده معتقد است کودکان توانایی ورود به این بحث‌ها را دارند، به شرطی که فضای گفتگو به‌درستی طراحی شود. در مجموع، کتاب حاضر، علیرغم اینکه اثری کلاسیک در حوزه‌ی فلسفه برای کودکان به‌شمار می‌آید، کماکان برای معلمان، دانشجویان علوم تربیتی و کسانی که به آموزش فلسفه یا پرورش تفکر انتقادی علاقه دارند، اثری کاربردی و مفید است.