کتاب 21 Lessons for the 21st Century

«۲۱ درس برای قرن بیست‌ویکم» نوشته‌ی یووال نوح هراری، مورخ و متفکر اجتماعی اسرائیلی، در سال ۲۰۱۸ توسط انتشارات Spiegel & Grau در ایالات متحده و Jonathan Cape در بریتانیا منتشر شد. این کتاب سومین اثر مهم هراری پس از «انسان خردمن» و «انسان خداگونه» است و به‌جای تمرکز بر گذشته یا آینده‌ی دور، مستقیما به اکنون می‌پردازد: به پرسش‌ها، بحران‌ها و تصمیم‌هایی که جهان معاصر با آن‌ها روبه‌روست. هراری کتاب را به ۲۱ جستار کوتاه تقسیم می‌کند که در پنج خوشهٔ موضوعی سامان یافته‌اند، اما روح کلی اثر یکپارچه است: تلاشی برای فهمیدن این‌که در عصر شتاب‌گرفته‌ی فناوری، آشفتگی سیاسی و بحران معنا، چگونه می‌توان روشن‌تر اندیشید. او از چالش‌های فناورانه آغاز می‌کند؛ جایی که هوش مصنوعی، الگوریتم‌ها و کلان‌داده‌ها نه‌فقط ساختار بازار کار، بلکه خود مفهوم آزادی، اختیار و برابری را دگرگون می‌کنند. از نگاه هراری، خطر اصلی فقط بیکاری گسترده نیست، بلکه پیدایش نوعی «بی‌ربطی» انسانی است؛ وضعیتی که در آن انسان‌ها دیگر برای نظام‌های تصمیم‌گیر دیجیتال ضروری به نظر نمی‌رسند. در ادامه، کتاب به سیاست و نظم جهانی می‌پردازد. هراری نشان می‌دهد که روایت‌های سیاسی قرن نوزدهم و بیستم-ملی‌گرایی، ایدئولوژی‌های کلاسیک یا حتی برخی قرائت‌های دینی-برای حل مسائلی مانند تغییرات اقلیمی، مهاجرت جهانی یا نظارت دیجیتال ناکافی‌اند. او نه با لحن خطابه‌ای، بلکه با نوعی بدبینی سرد، دشواری همکاری جهانی را در جهانی چندپاره برجسته می‌کند؛ جهانی که در آن مشکلات مرز نمی‌شناسند، اما سیاست همچنان در چارچوب مرزها زندانی است. بخش‌های میانی کتاب به ترس، خشونت و امید می‌پردازند. هراری تروریسم را نه تهدیدی وجودی، بلکه نمایشی رسانه‌ای می‌داند که بیش از اندازه بزرگ‌نمایی شده و افکار عمومی را از خطرهای واقعی‌تر منحرف می‌کند. در اینجا، او بر ضرورت حفظ تناسب، فروتنی فکری و پرهیز از هیجان‌زدگی سیاسی تأکید می‌کند. از نظر او، بزرگ‌ترین خطرها اغلب آن‌هایی هستند که آهسته و بی‌سروصدا پیش می‌روند. در بحث از «حقیقت»، هراری به عصر پساحقیقت، اخبار جعلی و محدودیت‌های شناخت انسانی می‌پردازد. او با صراحت یادآوری می‌کند که انسان‌ها بسیار کمتر از آنچه تصور می‌کنند می‌دانند و در جهانی مملو از اطلاعات، تشخیص حقیقت نیازمند مهارت، آموزش و انضباط فکری است. حقیقت، در این معنا، نه یک داده‌ی آماده، بلکه فرآیندی شکننده و نیازمند مراقبت است. کتاب در نهایت به فرد بازمی‌گردد: به آموزش، معنا و تاب‌آوری روانی. هراری بر یادگیری مادام‌العمر، انعطاف‌پذیری ذهنی و خودشناسی-از جمله از طریق مراقبه و ذهن‌آگاهی-تأکید می‌کند و آن‌ها را ابزارهایی ضروری برای زیستن در جهانی ناپایدار می‌داند. او نسخه‌ی قطعی ارائه نمی‌دهد، بلکه بر وضوح، آگاهی و مسئولیت فردی پافشاری می‌کند. در مجموع، «۲۱ درس برای قرن بیست‌ویکم» بیش از آنکه کتاب پاسخ‌ها باشد، کتاب پرسش‌هاست: اثری گسترده، گاه کلی‌گو، اما عمیقا برانگیزاننده که خواننده را وادار می‌کند درباره‌ی فناوری، سیاست، حقیقت و معنای زندگی در زمانه‌ی خود دوباره بیندیشد.