کتاب گله‌های کارگری از چرخ ستمگری

آیا نمایشنامه‌های مستند صرفا برای آزمایش یک فرم طراحی می‌شوند؟
برای بررسی این سوال، نمایشنامه‌ی «گله‌های کارگری از چرخ ستمگری» شاید نمونه‌ی خوبی برای تحقیق و مشاهده باشد. این نمایشنامه که با زیر عنوان «نمایش مستند در زندان»، توسط خانم «سروناز احمدی» نوشته و منتشر شده است، به تمامی یک نمایش مستند با رویکرد ایرانی است و ضعف و قوت‌های این فرم را به علاقه‌مندان و پژوهشگران هنرهای نمایشی نشان می‌دهد.
نویسنده که این نمایشنامه را به عنوان اولین اثر خود معرفی کرده است، پیش از نگارش، تحقیق مفصلی نسبت به چرایی و چگونگی تئاتر مستند انجام داده و خروجی آن را در فصول این کتاب قرار داده است؛ به‌طوری که فرایند ساخت و پرداخت این اثری تجربی به طور کامل در اختیار مخاطب قرار داده می‌شود. براین‌اساس، کتاب «گله‌های کارگری از چرخ ستمگری» می‌تواند نمونه‌ی خوبی برای مواجهه با این قالب نمایشی باشد.
سروناز احمدی، شخصیت‌های این نمایش را از هم‌بندیان خود در زندان انتخاب کرده است و با ایجاد فضایی شبیه به یک دادگاه این فرصت را در اختیار شخصیت‌ها قرار می‌دهد که هر یک روایت‌کننده‌ی مشکلات خود باشند. قاضی که در این اثر مطرب نامیده می‌شود، همراه با خوانش ترانه‌های تخت حوضی، از شخصیت‌های مختلف نام می‌برد و هریک را دعوت به شکایت از وضعیت خود می‌کند. نوآوری احمدی در خلق این اثر، نگاهی به جوامع کارگری است با تمرکز به زنان کارگر و ازاین‌حیث، نسبت به واژه‌ی کارگر و کلیشه‌ی جنسیتی مردانه‌ی آن آشنایی‌زدایی شده است.
شخصیت‌هایی چون: خانه‌دار، کارگر مونتاژ، رزرو کلاب، نیروی نتورک، معلم، کارمند و... هریک به رنجی که در این شغل متحمل شده‌اند اشاره می‌کنند و در پایان، از آنها خواسته می‌شود برای حل این وضعیت هر راه‌حلی که به ذهنشان می‌رسد ارائه دهند. این نمایشنامه سعی می‌کند مصائب زنان و ناگفته‌های جوامع کارگری زنان را بدون هیچ واسطه‌ای به گوش مخاطب برساند و از این منظر، هم‌راستا با ویژگی اصلی تئاتر مستند طراحی شده است.
طبق تعاریف آکادمیک، تئاتر مستند (Documentary Play) گونه‌ای تئاتر مبتنی بر واقعیت است و با به‌حداقل‌رساندن تخیل و استفاده از مصاحبه‌ها و گزارش‌ها، سعی در آن دارد که وقایع پنهان یا سانسور شده را بازنمایی کند. در این‌گونه، مخاطب به ایجاد مشارکت فکری دعوت می‌شود و از وضعیت منفعل خارج می‌شود.
سروناز احمدی در کتاب نمایشنامه‌ی «گله‌های کارگری از چرخ ستمگری»، پیشنهادهای مختلفی برای گرته‌برداری از این اثر و مناسب‌سازی آن برای موقعیت‌های مختلف ارائه داده است که می‌تواند برای علاقه‌مندان به تئاتر مستند جالب‌توجه باشد.