کتاب نیستدر جهان

«نیستدر جهان» رمانی نوشته‌ی محمداسماعیل حاجی‌علیان است که به تقابل سنت و مدرنیته در ایران می‌پردازد. داستان بر بستری تاریخی از سال 1300 شمسی شروع و در سال 1394 پایان می‌پذیرد.
شخصیت اصلی رمان «آراز» مردی ترکمن است و داستان با مرگ همسر او «نیستدر جهان» آغاز می‌شود و در ادامه با بازگشت به گذشته؛ شاهد روایت زندگی او از کودکی تا پیری و مرگ او هستیم. در واقع داستان با مرگ همسر راوی آغاز و با رسیدن راوی به لحظه‌ی مرگ و پیوستن به او ادامه پیدا می‌کند. «آراز» که در صحراهای ترکمن بزرگ شده، حالا پدربزرگی است که گوشه‌ای می‌نشیند و با خیالات زنش نیستدر جهان، روزگار می‌گذراند. در این کتاب به برهه‌ای از حیات تاریخی و اجتماعی ایران روایت می‌شود که آخرین سنگرهای سنت عشایری،‌ در حال مبارزه با زندگی مدرن یک‌جانشینی هستند. اگر چادر عشایر از آن‌ها گرفته شود انگار هویت آن‌ها گرفته شده است.
داستان با خاطرات نسلی شروع می‌شود که همه‌چیز را در صدای سم اسب‌ها، شعله‌های دور آتش و پچ‌پچ بادهای مرزی می‌بیند. آراز در کودکی از میان سیلاب، مرگ و ویرانی عبور می‌کند. سیلی ایلش را می‌برد، ولی ریشه‌های او برجا می‌ماند. او بین دو قطب متضاد یعنی «قیرآت» (اسب ترکمن نماد تاخت و ایل) و «نعنای خوابینه» (دختر رویا، پیوند خورده با آینده و خاطره)، در نوسان است. تغییر شرایط زندگی برای قهرمان داستان به سادگی رخ نمی‌دهد. گذری تدریجی است از ترکمن صحرا به سمنان، از دشت تاخت به باشگاه کمانگیری. این سفر فقط جابه‌جایی مکانی نیست، بلکه روایت کوچ تاریخی و اجباری ترکمن‌ها به مناطق مرکزی‌تر ایران است.
روایت داستان خطی نیست و با رفت و برگشت‌های زمانی همانند تکه‌های پازلی است که با خاطره، رویا، ترس کامل می‌شود. زبان داستان نیز بازتابی از هویت و فرهنگ شخصیت اصلی داستان است که حال و هوایی بومی به رمان داده است. نویسنده با استفاده از واژگان و اصطلاحات بومی ترکمنی، لهجه‌ها، ضرب‌المثل‌ها و نقل‌قول‌هایش فضای داستان را به خوبی و به شکلی قابل باور روایت می‌کند. نویسنده به دنبال کنکاش و بررسی جامعه‌شناختی رویارویی سنت و مدرنیته در ایران است. آراز نماینده‌ی نسلی است که مجبور به گذار از جهان ایلیاتی به زندگی مدرن و یک‌جانشینی می‌شود.
«نیستدر جهان» رمانی تاریخی و خوش‌خوان است که می‌تواند رضایت علاقمندان به رمان‌های تاریخی را جلب کند.