کتاب گنجینه باستانی غار کلماکره

«گنجینه باستانی غار کلماکره» اثری پژوهشی به نگارش مسعود دارابی، احمد پرویز و منصوره نظارتی‌زاده است که حاصل دو دهه کاوش بر روی یکی از مهم‌ترین، شگفت‌انگیزترین و در عین حال پرمناقشه‌ترین یافته‌های باستان‌شناختی ایران و خاورمیانه به شمار می‌آید. نویسندگان در این اثر مصور، کشف غار کلماکره در اواخر تابستان سال ۱۳۶۸ در صخره‌های نفوذناپذیر کوه مله لرستان را فراتر از جاذبه مادی گنجینه‌ای انباشته از سیم و زر که از آن به عنوان بزرگ‌ترین مجموعه اشیای نقره کتیبه‌دار جهان و ششمین گنجینه بزرگ باستانی در گزارش‌های بین‌المللی یاد می‌شود بررسی کرده و آن را سندی برای بازخوانی تاریک‌خانه‌های تاریخ فلات ایران در هزاره اول پیش از میلاد ارزیابی می‌نمایند. این پژوهش نشان می‌دهد که آثار مکشوفه، پرده از نوعی نوزایی فرهنگی در دوره عیلام نوی متأخر برمی‌دارند؛ دورانی گذار که در آن، آمیزش عناصر سبک بین‌المللی آشوری با سنن اصیل عیلامی، زمینه‌ساز زایش و تکوین زبان بصری و سنت‌های فلزکاری هنر درباری هخامنشی گردید.
نقطه عطف تاریخی این گنجینه در احیای نام و جایگاه تمدنی قوم کمترشناخته‌شده سمتی تجلی می‌یابد؛ فرمانروایانی بومی که سده‌ها پیش از استقرار شاهنشاهی پارس در کرانه‌های حاصلخیز سیمره و کشکان حکومت می‌کردند و بنا بر تحلیل‌های عیلام‌شناسانی چون ووتر هنکلمن، در تکاپوهای پیچیده منطقه‌ای که به ظهور دولت هخامنشی انجامید، نقشی تعیین‌کننده ایفا نمودند. ارزش کتاب در آن است که در برابر فاجعه تاراج گسترده غار و راهیابی بخش عمده‌ای از شاهکارهای آن به حراجی‌های بین‌المللی و مجموعه‌های خصوصی جهان، رویکردی نجات‌بخش و مستند پیش می‌گیرد؛ مولفان تمامی اشیای منسوب به این غار را در موزه قلعه فلک‌الافلاک خرم‌آباد، موزه ملی ایران، موزه آذربایجان تبریز و موزه ایلام فهرست کرده و با استنساخ بسیار دقیق کتیبه‌های میخی و حروف‌نگاری منطبق بر تصاویر الواح و ظروف، متون کامل آن‌ها را برای نخستین بار در اختیار پژوهشگران قرار داده‌اند.
علاوه بر این، کتاب با نگاهی جامع به بستر زیست‌محیطی و زمین‌ریخت‌شناسی زاگرس، ساختار تنگه‌ها و بریدگی‌های ژرف کوه مله در امتداد رود کشکان، و راه‌های باستانی کوچ‌رو و کاروان‌رو را معرفی می‌کند و با پیوند زدن گزارش‌های سیاحان غربی نظیر بارون دوبد و راولینسون به اسطوره‌ها و باورهای عامیانه محلی پیرامون پل‌های کهن، پرده از چرایی گزینش این دالان‌های طبیعی به مثابه پناهگاهی امن برای صیانت از مواریث شاهی برمی‌دارد.