کتاب روش پژوهش در دانش حقوق

کتاب «روش پژوهش در دانش حقوق» نوشته‌ی بیژن عباسی لاهیجی، آسیب‌شناسی صریح نظام آموزشی و پژوهشی حقوق در ایران است. نویسنده با دست گذاشتن بر روی یک خلاء مهارتی آغاز می‌کند: دانشجویان و فارغ‌التحصیلانی که انبانی از اطلاعات نظری و مواد قانونی را در ذهن دارند، اما در مواجهه با یک مسئله واقعی در جامعه، ناتوان از پژوهش و ارائه‌ی راه‌حل هستند.
عباسی لاهیجی در این اثر، پرده از واقعیتی تلخ برمی‌دارد؛ ترس و دلهره‌ی دانشجویان از نوشتن و تحقیق، که ریشه در آموزش‌های ناکارآمد صرفا نظری دارد. این ناتوانی، کار را به جایی رسانده که بازاری سیاه و غیرقانونی برای خرید و فروش پایان‌نامه و رساله شکل گرفته است. نویسنده هشدار می‌دهد که رسالت حقوقدان، حفظ کردن مواد قانونی نیست، بلکه «تبیین»، «تفسیر» و از همه مهم‌تر «پیشنهاد اصلاح» قوانینی است که کارآیی لازم را ندارند یا برای مردم و حتی قضات، گنگ و مبهم مانده‌اند.
در این کتاب، پژوهش به عنوان یک فرآیند مهندسی‌سده ترسیم می‌شود، نه یک فعالیت تفننی. نویسنده توضیح می‌دهد که هر تحقیق با یک مسئله آغاز می‌شود؛ مسئله‌ای که باید چیستی، چرایی و ابعاد آن شکافته شود. او تاکید می‌کند که تحقیق نباید تکرار مکررات باشد؛ اگر پژوهشی قبلا انجام شده اما متعلق به جغرافیای دیگر یا زمان گذشته است، آنگاه نیاز به پژوهش جدید احساس می‌شود. در اینجا، پژوهشگر باید با طرح پرسش‌های دقیق و ارائه‌ی فرضیه‌های احتمالی، مسیر خود را روشن کند.
بخش مهمی از کتاب به دسته‌بندی تحقیقات حقوقی اختصاص دارد. نویسنده تمایز ظریفی میان تحقیقات «بنیادین» که به فلسفه و مبانی کلان می‌پردازد و تحقیقات «کاربردی» که به دنبال دوای فوری برای دردهای جامعه است قائل می‌شود. از نظر روش‌شناسی، او غالب پژوهش‌های حقوقی را «توصیفی-تحلیلی» می‌داند و ابزارهای گردآوری اطلاعات را به دو دسته‌ی کتابخانه‌ای و میدانی تقسیم می‌کند.
کتاب «روش پژوهش در دانش حقوق» در نهایت می‌خواهد به مخاطب بگوید که دولت و جامعه برای وضع قوانین کارآمد، محتاج پژوهش‌های دقیق کارشناسی هستند و حقوقدانی که پژوهش نداند، عملا نیمی از ابزار حرفه‌ای خود را ندارد.