کتاب سیدجمال الدین اسدآبادی

«سیدجمال‌الدین اسدآبادی» نوشته‌ی هما ناطق به این متفکر و نظریه‌پرداز قرن چهاردهم هجری قمری می‌پردازد.
پژوهش‌های دوره دکتری هما ناطق درباره‌ی زندگی سیاسی سید جمال‌الدین اسدآبادی بود. ناطق در سال 1969، رساله دکتری خودش را با همکاری «مرکز ملی پژوهش‌های علمی فرانسه» با عنوان «اسلام مدرن و سید جمال‌الدین اسدآبادی» در کتابی منتشر کرد. این اولین اثر تاریخ‌نگاری پژوهشی او بود و در زمان انتشار ماکسیم رودنسون، تاریخ‌نگار، جامعه‌شناس و شرق‌شناس مارکسیست فرانسوی بر این کتاب مقدمه نوشت. در فاصله‌ی سال‌های 1962 تا 1964 در اکثر صبح‌های شنبه، شریعتی، هما ناطق و یک یا دو دوست مشترک دیگر در کافه‌ای به اسم «اودپار» واقع در خیابان سن ژرمن همدیگر را می‌دیدند. موضوع اصلی صحبت آنان در این جلسات سیدجمال‌الدین اسدآبادی بود و هما ناطق در این دوره رساله دکتری خود را تکمیل می‌کرد. این کتاب را فریدون زاهدی به فارسی ترجمه کرده است.
سید جمال‌الدین اسدآبادی، مشهور به سیدجمال‌الدین افغانی از عالمان روشنفکر و مجتهد قرن چهاردهم هجری قمری بود. او برای تقریب مذاهب اسلامی، وحدت اسلامی و مبارزه با استعمار غرب می‌کوشید و در این راه، فعالیت‌های گسترده و گوناگونی مانند انتشار روزنامه، برگزاری نشست‌های علمی، نوشتن مقالات و انجام سخنرانی‌های ادبی و سیاسی، از خود به‌جای نهاد و برای تحقق این اهداف، سفرهای متعددی به کشورهای اسلامی و اروپایی داشت. سید جمال‌الدین درد جوامع اسلامی را در استبداد حکام، نفوذ عقاید خرافی در اندیشه‌ی مسلمانان و دور افتادن آن‌ها از اسلام نخستین، جدایی و تفرقه میان مسلمانان به عناوین مذهبی و غیرمذهبی و نفوذ استعمار غربی می‌دانست. او برای رهایی از این دردها و مشکلات، همبستگی دین و سیاست و اتحاد اسلامی را در برابر غرب مطرح می‌کرد. او اولین متفکر مدرن و فعال اجتماعی بود که نسبت به بیماری‌های اجتماعی جوامع مسلمان و ضعف‌های موجود در آن هشدار داد و در مقابل قدرت‌های غربی اسلام‌گرائی را تبلیغ کرد. تأثیر او بر کشورهای اسلامی، مخصوصا افغانستان، ایران و مصر قابل توجه است.
کتاب «سیدجمال‌الدین اسدآبادی» در نه فصل نوشته شده است. در سه فصل اول به نخستین سال‌های زندگی جما‌الدین، ملیت سید جمال‌الدین و دگرگونی عقاید سیاسی و دینی او پرداخته شده است. فصل‌های چهارم، پنجم و ششم کتاب به سه دوره‌ی اقامت سیدجمال‌الدین اسدآبادی در ایران می‌پردازد که در ضمن آن به وقایع تاریخی ایران در این دوره‌ها نیز پرداخته می‌شود. وقایعی مانند واقعه‌ی تنباکو که مربوط به دوره‌ی سوم اقامت سیدجمال‌الدین در ایران است. «وضعیت ایران در دوره‌ی حکومت ناصرالدین شاه»، «آخرین اقامت رسمی جمال‌الدین در ایران»، «ملکم‌خان و قانون» و «ضیاءالخافقین» عناوین برخی دیگر از مطالب این سه فصل هستند. «عقاید» و «فرجام» عناوین فصل‌های هشتم و نهم هستند که در آن‌ها به عقاید و فرجام این اندیشمند مسلمان پرداخته شده است.
«سیدجمال‌الدین اسدآبادی» برای علاقمندان به تاریخ و این شخصیت تاثیرگذار تاریخی کتابی خواندنی و قابل تامل است.