در حوزه علوم شناختی، انسان بــرای شنــاخت و درک واقـع هستی در هستیادراکی توحیدی، بایسته و شایسته است که مراتب شناختشناسی را ابتدا از مرتبه علمالیقین آغاز کند. سپس به عینالیقین منتقل گردد و پس از آن با تلاش، خود را به مرتبه عالی حقالیقین برساند.
این ادراک یقینی و علم حضوری بالاترین شناخت انسانی قابل تصور است. مثال آن مانند دیدن دود آتش از دور که علمالیقین از آتش است وقتی آتش را از نزدیک مشاهده کنیم به مرتبه عینالیقین میرسیم و هنگامی که آتش را لمس و حس میکنیم آنگاه به اوج ادراک آتش میرسیم و آن مرتبه حقالیقین است.
ملا محمدمحسن فیض کاشانی (زادهٔ ۱۰۰۷ در کاشان – درگذشتهٔ ۱۰۹۰ هجری قمری در کاشان) (۹۷۷–۱۰۵۸ هجری شمسی)، حکیم، محدث و عارف دوره صفوی و از بزرگترین دانشمندان شیعه است. نام او محمدمحسن مشهور به ملا محسن و تخلص وی فیض بوده است.
ملا محمدمحسن داماد بزرگ ملاصدرای شیرازی بوده است. در فقه و اصول و فلسفه و کلام و حدیث و تفسیر قرآن و شعر و ادب توانا و در تمامی اینها و رشتههای دیگر آثاری از خود به یادگار گذارده است. البته در پایان عمر، از آنچه از فلسفه، تصوف، اصول،فقه،اصول و کلام استفاده نموده، پشیمان گشته و آن را بر سبیل تمرین و نقل مطلب و تحرّی حقیقت معرفی نموده است. فیض کاشانی در شهر کاشان زاده شد. خاندان او عموماً از علما و دانشمندان خوشنام کاشان بودند، به ویژه جدش شاه محمود، پدرش شاه مرتضی و برادرانش مولی محمد معروف به نورالدین و مولی عبدالغفور و فرزندان آنها محمدهادی بن نورالدین و محمد مؤمن عبدالغفور و فرزند خود فیض مولی محمد ملقب به علمالهدی همگی دارای مقام عالی دینی بودند که تالیفات و تصنیفات نفیسی داشتهاند. فیض در قم زندگی میکرد اما وقتی که شنید سید ماجد بحرانی وارد شیراز شده به قصد کسب فیض به آنجا رفت و در آن شهر با دختر ملاصدرا معروف ازدواج نموده و لقب فیض را نیز از او گرفت. وفات فیض به سال ۱۰۹۰ هجری قمری اتفاق افتاده و مدفن او در کاشان در مقبرهای به نام کرامت یا کرامات واقع است.