کتاب تو آنجا نبوده ای

آیا تا به حال در میانه‌ی یک شهر آشنا ایستاده‌اید و ناگهان دلتان برای جایی دیگر تنگ شده، جایی که شاید هرگز در آن زندگی نکرده‌اید؟ کتاب «تو آنجا نبوده‌ای» نوشته‌ی آندره آسیمان دقیقا از دل همین حس نامتعارف سر برمی‌آورد. آسیمان، نویسنده و جستارنویس مصری‌تبار آمریکایی که در اسکندریه به دنیا آمده و سال‌ها میان چند فرهنگ و چند زبان زیسته، در این مجموعه جستار به کندوکاو در تجربه‌ای می‌پردازد که شاید بتوان آن را «زندگی در فاصله» نامید؛ فاصله میان جایی که هستیم و جایی که همیشه بخشی از ذهنمان آنجاست.
این کتاب را نمی‌توان در قالب یک ژانر ساده جای داد؛ نه سفرنامه است، نه رمان و نه خاطره‌نویسی صرف، بلکه ترکیبی از هر سه است که در قالب جستارهایی به‌هم‌پیوسته روایت می‌شود. آسیمان از شهرهایی چون رم، پاریس، نیویورک و توسکانی می‌نویسد، اما هدفش معرفی جغرافیایی این مکان‌ها نیست، هر شهر برایش دریچه‌ای است رو به گذشته، رو به کودکی، رو به پدر و خانواده‌ای که پشت سر گذاشته و رو به نسخه‌هایی از خودش که در هر یک از این مکان‌ها زیسته یا می‌توانسته زندگی کند.
آنچه این جستارها را از نوشته‌های مشابه متمایز می‌کند، توجه ویژه‌ی نویسنده به جزئیات حسی است؛ بویی که ناگهان خاطره‌ای فراموش‌شده را زنده می‌کند، نوری که در گوشه‌ای از یک خیابان اروپایی یادآور کوچه‌ای در اسکندریه می‌شود، یا صدایی که مرز میان زمان حال و گذشته را محو می‌کند. آسیمان با زبانی آرام، دقیق و در عین حال شاعرانه نشان می‌دهد که خاطرات ما همیشه امانتدار واقعیت نیستند؛ گاهی آن‌ها را بازسازی می‌کنیم، رنگ‌آمیزی می‌کنیم و حتی می‌سازیم، تا معنایی برای حسی که نامش را نمی‌دانیم پیدا کنیم. شخصیت محوری این جستارها خود نویسنده است، اما نه به شکل یک راوی که صرفا خاطرات را بازگو می‌کند، بلکه به‌مثابه‌ی جست‌وجوگری که مدام میان لایه‌های هویت خود در رفت‌وآمد است؛ هویتی متشکل از ریشه‌های یهودی، زبان فرانسه، فرهنگ ایتالیایی و زندگی در آمریکا، بدون آنکه هیچ‌یک از این‌ها به‌تنهایی او را کامل تعریف کند.
«تو آنجا نبوده‌ای» کتابی است برای کسانی که تجربه‌ی مهاجرت، جابه‌جایی یا حتی صرفا حس گنگ «در جای خودم نبودن» را می‌شناسند. علاقه‌مندان به جستارنویسی مدرن و ادبیات تبعید، در این اثر بستری غنی برای تأمل خواهند یافت، چراکه آسیمان به‌جای ارائه‌ی پاسخ‌های قطعی، خواننده را به همراهی در پرسش‌هایی دعوت می‌کند که شاید پاسخ نهایی نداشته باشند.