کتاب مدیریت خشم کودکان

«مدیریت خشم کودکان» از این فرض آغاز می‌کند که خشم به‌خودی‌خود مشکل نیست؛ دشواری زمانی پدید می‌آید که کودک هنوز نتواند آن را تشخیص دهد، شدت آن را بسنجد یا میان احساس خشم و عملی که در پی آن انجام می‌دهد فاصله ایجاد کند. کریستینا کرس در The Anger Workbook for Kids به‌جای سرزنش کودک یا تلاش برای حذف خشم، مجموعه‌ای از تمرین‌های عملی می‌سازد که قرار است این فاصله را به‌تدریج افزایش دهند. کتاب در نسخه‌ی اصلی برای کودکان سال‌های ابتدایی مدرسه طراحی شده و مهارت‌هایش عمدتا از درمان رفتاری دیالکتیکی، یا DBT، و تجربه‌ی بالینی نویسنده در کار با کودکان و خانواده‌ها گرفته شده است. حرکت کتاب مرحله‌ای است. کودک نخست باید زبان دقیق‌تری برای احساسات پیدا کند: چه چیزی باعث ایجاد یک احساس شده، شدت آن چقدر است و بدن هنگام خشم چه علامت‌هایی نشان می‌دهد؟ بعد نوبت به محرک‌های خشم می‌رسد. کرس می‌کوشد کودک متوجه شود که میان یک رویداد و واکنش او، افکار و تفسیرهایش نیز حضور دارند. به همین دلیل تمرین‌ها فقط به «آرام شدن» محدود نمی‌شوند؛ کودک یاد می‌گیرد آنچه رخ داده را از برداشتی که خودش از آن ساخته جدا کند و بپرسد آیا با یک مسئله‌ی واقعا بزرگ روبه‌روست یا اتفاقی کوچک که در لحظه بزرگ احساس می‌شود. یکی از الگوهای مرکزی کتاب را می‌توان در سه حرکت خلاصه کرد: خشم را بگیر، بررسی‌اش کن و تغییرش بده. کودک باید ابتدا متوجه آغاز خشم شود، سپس وضعیت را ارزیابی کند و در مرحله‌ی بعد از مجموعه‌ای از راهبردها استفاده کند: مکث، آهسته‌کردن واکنش، تغییر نوع فکر، صبرکردن تا شدت احساس پایین بیاید، انجام رفتاری متفاوت از تکانه‌ی اولیه و پیدا کردن راهی برای حل مسئله. این توالی اهمیت دارد، زیرا هدف فقط جلوگیری از انفجار خشم نیست؛ کودک باید به‌تدریج بفهمد هنگام خشم چه اتفاقی در ذهن و بدنش می‌افتد. کتاب در ادامه از تنظیم فردی فراتر می‌رود و به روابط می‌رسد. خشم ممکن است به دوستی آسیب بزند، باعث گفتن حرفی آزاردهنده شود یا تعارضی را طولانی کند. بنابراین بخشی از تمرین‌ها به بیان احساس، دیدن موقعیت از زاویه‌ی دیگران، حل اختلاف و ترمیم رابطه اختصاص دارد. این جابه‌جایی نقطه‌ی قوت مهم کتاب است: مدیریت خشم صرفا مهارت «آرام‌ماندن» نیست؛ توانایی بازگشت به رابطه پس از اشتباه نیز بخشی از آن است. فرم کتاب کار با هدف آن هماهنگ است. فعالیت‌های کوتاه، پرسش‌ها، برگه‌های تمرین و موقعیت‌های ملموس قرار نیست نظریه‌ی روان‌شناختی مفصلی به کودک آموزش دهند؛ قرار است مفاهیم را به رفتار قابل تمرین تبدیل کنند. کرس، مددکار اجتماعی بالینی دارای مجوز، تجربه‌ی حرفه‌ای در بازی‌درمانی، درمان شناختی‌رفتاری و DBT دارد و کتاب نیز آشکارا از همین پس‌زمینه استفاده می‌کند. محدودیت اثر نیز باید روشن باشد. «مدیریت خشم کودکان» ابزار آموزشی و تمرینی است، نه برنامه‌ی درمانی اختصاصی برای هر کودک. شدت و علت خشم در کودکان می‌تواند بسیار متفاوت باشد و در مواردی که پرخاشگری شدید، مشکلات پایدار رفتاری یا اختلال جدی در زندگی کودک وجود دارد، یک کتاب کار جای ارزیابی حرفه‌ای را نمی‌گیرد. مزیت آن در سطح دیگری است: خشم را از چیزی که کودک باید بابتش شرمنده باشد، به تجربه‌ای تبدیل می‌کند که می‌توان آن را شناخت، نام‌گذاری کرد و درباره‌ی نحوه‌ی پاسخ‌دادن به آن انتخاب‌های بیشتری داشت. ترجمه‌ی فارسی «مدیریت خشم کودکان» با ترجمه‌ی شیوا حاج‌حیدری از سوی نشر میلکان منتشر شده است. شاید مهم‌ترین مهارتی که این سی‌وپنج فعالیت می‌خواهند بسازند همین لحظه‌ی کوچک باشد: فاصله‌ای میان «عصبانی شدم» و «پس باید همین حالا کاری بکنم».