پس از پایان یک ازدواج، زنی به دیدار مزار مری ولستونکرافت میرود؛ نویسندهای که بیش از دو قرن پیش درباره آزادی و استقلال زنان نوشته بود. این دیدار در کتاب «زندگی از آن خود» صرفا ادای احترام به چهرهای تاریخی نیست. جوآنا بیگز در روزهایی که زندگی مشترکش پایان یافته و مادرش به آلزایمر مبتلا شده، میخواهد بداند چگونه میتوان آیندهای را تصور کرد که مطابق انتظار دیگران شکل نگرفته باشد. کتاب او، منتشرشده در سال ۲۰۲۳ با عنوان اصلی «A Life of One’s Own: Nine Women Writers Begin Again»، ترکیبی از جستار شخصی، زندگینامه ادبی و نقد آثار نویسندگان زن است؛ تلاشی برای فهمیدن اینکه خواندن چگونه میتواند در لحظههای بحران، امکانهای دیگری برای زیستن پیش چشم بگذارد. عنوان کتاب، آگاهانه با «اتاقی از آن خود» ویرجینیا وولف گفتوگو میکند. وولف بر ضرورت استقلال مالی و داشتن فضایی برای نوشتن تأکید داشت؛ بیگز این پرسش را به قلمرو گستردهتری میبرد: داشتن زندگیای از آن خود به چه معناست، وقتی انتخابهای مربوط به عشق، ازدواج، مادرشدن و کار، اغلب پیشاپیش با انتظارات اجتماعی گره خوردهاند؟ پاسخ او در قالب دستورالعمل عرضه نمیشود. نویسنده سراغ تجربه زنانی میرود که خود نیز بارها ناچار شدهاند مسیر زندگی یا شیوه نوشتنشان را از نو تعریف کنند. کتاب به زندگی و آثار هشت نویسنده میپردازد: مری ولستونکرافت، جرج الیوت، زورا نیل هرستون، ویرجینیا وولف، سیمون دو بووار، سیلویا پلات، تونی موریسون و النا فرانته. زن نهم در عنوان فرعی کتاب خود بیگز است. او این چهرهها را جدا از یکدیگر معرفی نمیکند؛ نوشتههایشان را همچون گفتوگویی میان نسلها میخواند. برای مثال، در بازخوانی ولستونکرافت، فاصله میان دفاع نظری او از استقلال و آسیبپذیریاش در عشق برجسته میشود؛ در مواجهه با جرج الیوت، مسئله آغاز دوباره در میانسالی اهمیت مییابد و آثار موریسون و فرانته راههای متفاوتی برای فهم رابطه میان هویت فردی، خانواده و نوشتن پیش میگذارند. ساختار اثر بر رفتوآمد میان گذشته و اکنون استوار است. بیگز گاهی از نامهها، رمانها و تجربههای نویسندگان سخن میگوید و سپس به خاطرهای از زندگی خود بازمیگردد. این جابهجایی نشان میدهد خواندن برای او فعالیتی صرفا پژوهشی نیست: پرسشهای شخصی انتخاب و تفسیر آثار را شکل میدهند و آثار نیز برداشت او از تجربههای خودش را دگرگون میکنند. از این راه، نقد ادبی صورتی گفتوگویی پیدا میکند، هرچند نویسندگان گذشته نمیتوانند برای وضعیت امروز او پاسخهایی قطعی فراهم کنند. نقطه قوت کتاب، توجه به تناقضهای زندگی زنانی است که معمولا به نمادهای استقلال و نبوغ تبدیل شدهاند. بیگز از شکستها و وابستگیهای عاطفی آنان نیز مینویسد و اجازه نمیدهد موفقیت ادبی، دشواری زیستن را پنهان کند. بااینحال، پیونددادن تجربههای بسیار متفاوت زیر پرسش مشترک آزادی فردی، گاهی تفاوت شرایط طبقاتی، تاریخی و نژادی را کمرنگ میکند. همچنین توجه نویسنده به آنچه از زندگی دیگران برای او معنا دارد، لزوما جایگزین پژوهشی جامع درباره هریک از این چهرهها نیست. «زندگی از آن خود» برای خوانندگانی که به جستار شخصی، ادبیات زنان و رابطه میان خواندن و خودشناسی علاقه دارند، تجربهای تأملبرانگیز فراهم میکند. پرسش باقیمانده کتاب این نیست که کدام نویسنده بهترین الگو برای زندگی است؛ مسئله آن است که چگونه میتوان از زندگیهای دیگر آموخت، بیآنکه دوباره زندگی خود را مطابق نسخهای ازپیشآماده سامان داد.
درباره جوآنا بیگز
جوآنا بیگز نویسنده و ویراستار نشریه «لندن ریویو آو بوکس» است و برای روزنامهها و نشریاتی همچون «گاردین»، «نیویورکر» و «ساندی تایمز» مطلب نوشته است. او در لندن متولد شده و تحصیلات خود را در آکسفورد، سوربن و لندن گذرانده است.