کتاب جمهوری مقدس

کتاب «جمهوری مقدس: برش‌هایی از تاریخ جمهوری اسلامی»، اثری تحلیلی و خواندنی به قلم محمد قوچانی است که با گردآوری مقالات متنوع وی در مطبوعات، به واکاوی جنبه‌های گوناگون حاکمیت، سیاست و ایدئولوژی نظام جمهوری اسلامی می‌پردازد. اهمیت این اثر در آن است که تجربه استقرار یک حاکمیت مکتبی را به تصویر می‌کشد؛ نظامی که به‌رغم دگرگونی‌های حزبی و تغییرات نسلی مدیرانش، برای تداوم حیات خود در عرصه جهانی، ناگزیر به ایجاد پیوندی عمل‌گرایانه میان مفاهیم «سنت» و «مدرنیته» شد. محمد قوچانی، روزنامه‌نگار و مقاله‌نویس شناخته‌شده متولد سال "۱۳۵۵" در رشت، با سابقه طولانی خود در سردبیری نشریات جریان‌سازی چون «شرق»، «مهرنامه»، «شهروند امروز» و «سازندگی»، کوشیده است در این کتاب روایتی مستند از وقایع تاریخی ارائه دهد. محتوای کتاب در "۴" فصل تدوین شده است که جریانات داخلی و برون‌مرزی را پوشش می‌دهد. در فصل نخست با عنوان «بازگشت به گذشته»، چگونگی شکل‌گیری احزاب توسط فقیهان، سیر تحول روسای جمهور از سال "۱۳۵۸" تا دوران توسعه و اصلاحات، پدیده آقازاده‌ها و تاریخچه اعترافات تلویزیونی اپوزیسیون بررسی می‌شود. در همین بخش، نویسنده نشان می‌دهد با پایان دولت میرحسین موسوی و حذف مقام نخست‌وزیری از قانون اساسی در سال "۱۳۶۸" ، اکبر هاشمی رفسنجانی با تکیه بر طبقه‌ی جدیدی از مدیران اجرایی ملقب به «تکنوکرات‌ها»، سیاست‌های باز اقتصادی را جایگزین رویکردهای پیشین کرد و کوشید با هوشمندی میان جناح‌های چپ و راست سنتی موازنه ایجاد کند. فصل دوم تحت عنوان «رجال جمهوری اسلامی»، به دگردیسی اندیشه‌ها و عملکرد چهره‌های شاخص سیاسی و احزاب در مواجهه با چالش‌های حکمرانی اختصاص دارد. سپس در فصل سوم، «انقلابی که صادر نشد»، تغییرات اساسی در دیپلماسی ایران بررسی می‌شود. قوچانی در این بخش به تشریح این موضوع می‌پردازد که چگونه آرمان‌های اولیه جای خود را به واقع‌گرایی دیپلماتیک دادند. بررسی دقیق ماجرای مک‌فارلین با عنوان کیک، کلت و کتاب مقدس و تحلیل سفر دیرهنگام فیدل کاسترو به ایران، از نقاط اوج این فصل است؛ جایی که نویسنده تأکید می‌کند کاسترو زمانی به ایران آمد که دوران چریک‌گرایی به پایان رسیده و چهره‌ای اصلاح‌طلب به استقبال او رفته بود. در فصل پایانی، تمرکز کتاب به سمت تاریخ‌نگاری جریان‌های سیاسی، اپوزیسیون و خاطرات رجال معطوف می‌شود. بررسی تاریخچه ارتداد و تغییر ایدئولوژی در سازمان مجاهدین خلق، بازخوانی تحلیلی خاطرات چهره‌هایی چون آیت‌الله خلخالی و آیت‌الله محمد یزدی، نگاهی موشکافانه به جنبش دانشجویان پیرو خط امام و همچنین تحلیل دلایل خروج روشنفکران لائیک از کشور، منظومه تاریخی این اثر را به کمال می‌رساند.
در مجموع، «جمهوری مقدس» اثری جامع و یکپارچه است که لایه‌های پنهان تصمیم‌سازی‌ها را عیان می‌کند. مطالعه این کتاب به تمامی پژوهشگران، دانشجویان علوم سیاسی و علاقه‌مندان به درک عمیق‌تر تاریخ انقلاب اسلامی و روند شکل‌گیری ساختار قدرت در ایران معاصر، پیشنهاد می‌شود.