کتاب آدم های اشتباهی و اگر باران ببارد

کتاب «آدم‌های اشتباهی و اگر باران ببارد» دو نمایشنامه به قلم راشیت چلیک ازر، نویسنده و کارگردان اهل ترکیه، است که بیشتر او را با سریال‌های تلویزیونی‌اش می‌شناسند. نمایشنامه‌ی نخست با عنوان «آدم‌های اشتباهی» یک کمدی تک‌پرده‌ای است که نویسنده خود آن را در قالب تئاتر ابزورد تعریف کرده است. داستان در مکانی بسته و نمادین - یک انبار متروکه - رخ می‌دهد که سه مرد با شخصیت‌های متمایز در آن گرفتار آمده‌اند. تمام گفت‌وگوی میان این سه شخصیت درباره‌ی یافتن کلید برق یا دکمه‌ای است که آن‌ها را از مخمصه‌ای که در آن گرفتار آمده‌اند، بیرون بکشد. اما همین جست‌وجوی ساده به‌سرعت لایه‌های عمیق‌تری پیدا می‌کند و مشخص می‌شود که شخصیت‌ها عملا در یک برزخ انتزاعی گیر افتاده‌اند و ناخواسته در حال چانه‌زنی با نیرویی برتر، که می‌توان آن را «خدا» نامید، هستند. طنز موقعیت در این است که هر یک از آن‌ها دیگری را مقصر می‌داند، مدام اشتباه‌های هم را گوشزد می‌کند و درگیر بحث‌هایی بی‌سرانجام می‌شود، بی‌آنکه گامی به پیش بردارد. ساختار نمایشنامه بر پایه‌ی تکرار بنا شده و پایان آن، مطابق انتظار از یک اثر ابزورد، بازگشت به نقطه‌ی آغاز است. این چرخه‌ی باطل که حرکت رو به جلویی در آن دیده نمی‌شود، بازتابی از سرگردانی انسان در جست‌وجوی معنا و ناتوانی در گریز از وضعیت موجود تفسیر می‌شود. در برابر این فضای سوررئال و فلسفی، نمایشنامه‌ی دوم، یعنی «اگر باران ببارد»، حال‌وهوایی کاملا رئالیستی دارد. این بار با یک کمدی دوپرده‌ای روبه‌رو هستیم که محور آن شخصیتی به‌ظاهر روشنفکر است. این مرد زندگی خود را به‌گونه‌ای تنظیم کرده که همه چیزش حول محور زنان می‌چرخد و برای گریز از کار، مسئولیت و تعهد، همواره بهانه‌های تازه‌ای می‌تراشد. نویسنده در این متن، با بهره‌گیری از طنزی گزنده و آمیخته به ریشخند، به سراغ شکاف میان حرف و عمل در میان قشری از جامعه رفته است که خود را آگاه و پیشرو می‌داند اما در عمل، وابسته به ساختارهای عاطفی ناسالم و گریزان از هرگونه التزام واقعی است. تضاد میان ژست‌های روشنفکرانه‌ی شخصیت اصلی و رفتارهای کاملا منفعلانه و بهانه‌جویانه‌اش، موقعیت‌های کمیکی خلق می‌کند که بیش از آنکه به خنده‌ای سطحی بینجامد، به نقدی اجتماعی پهلو می‌زند. در مجموع، اثر حاضر برای علاقه‌مندان به ادبیات نمایشی، دریچه‌ای به تئاتر معاصر ترکیه می‌گشاید که محتوای آن تلفیقی است از دغدغه‌های فلسفی در قالب ابزورد و نقد اجتماعی در قالب کمدی.