کتاب درمان مبتنی بر تعامل والد- کودک

کتاب «درمان مبتنی بر تعامل والد-کودک» نوشته‌ی چریل بادیفورد مک‌نیل و تونی همبری-کیگین، برخلاف بسیاری از کتاب‌های حوزه‌ی کودک مخاطبش خود کودک یا حتی والدین عادی نیست؛ این کتاب برای درمانگری نوشته شده که می‌خواهد بداند در اتاق درمان دقیقا چه اتفاقی باید بیفتد. موضوع آن روشی است که با نام مخفف PCIT شناخته می‌شود: درمانی مبتنی بر شواهد که ابتدا برای کمک به والدین کودکان کم‌سن‌وسالی طراحی شد که رفتارهای آشفته و مخالفت‌ورزانه دارند. مک‌نیل و همبری-کیگین حاصل تجربه‌ی بالینی خود را در قالبی گام‌به‌گام نوشته‌اند و با نمونه‌ها، تصاویر، جدول‌های پیوست و ابزارهای ارزیابی همراه کرده‌اند.
درمانگر به‌جای آنکه فقط با والد گفت‌وگو کند، او را هنگام بازی با کودک مشاهده می‌کند و در همان لحظه راهنمایی‌اش می‌کند؛ شیوه‌ای که «مربی‌گری زنده» نام دارد و کتاب سازوکار آن را شرح می‌دهد. درمان دو مرحله‌ی اصلی دارد: مرحله‌ی نخست، تعامل هدایت‌شده توسط کودک (CDI)، به تقویت رابطه‌ی مثبت اختصاص دارد و والد در آن مهارت‌هایی شبیه بازی‌درمانی مانند تحسین، بازتاب گفته‌های کودک، توصیف کارهای او و نشان دادن علاقه را تمرین می‌کند. مرحله‌ی دوم، تعامل هدایت‌شده توسط والد (PDI)، به دستور دادن روشن، مرزگذاری و مدیریت نافرمانی می‌پردازد. ترتیب این دو مرحله هم معنادار است: ابتدا رابطه محکم می‌شود و بعد نوبت به آموزش شیوه‌های هدایت رفتار می‌رسد. در کنار پروتکل، این کتاب ابزارهای ارزیابی را هم معرفی می‌کند تا پیشرفت خانواده پیش از درمان، در جریان آن و بعد از آن سنجیده شود.
بخش دیگری از کتاب به این می‌پردازد که PCIT در عمل، فراتر از گروه سنی و مسئله‌ی اولیه‌اش، چگونه به کار می‌رود و نشان می‌دهد که این روش با نوزادان و نوپایان، کودکان پیش‌نوجوان و خواهران و برادران، همچنین با بازماندگان سوءرفتار، کودکان دارای ناتوانی‌های رشدی، مشکلات پرخاشگری شدید و ADHD تطبیق داده شده است.
خانواده‌ها نیز یک‌دست نیستند: والدین جدا از هم یا طلاق‌گرفته، خانواده‌های بسیار تنیده، خانواده‌های بین‌ملیتی و اقلیت‌های قومی هر کدام ملاحظاتی دارند که کتاب به آن‌ها توجه می‌کند. حتی محل اجرا هم گسترده‌تر از کلینیک است، چون درمان در خانه و مدرسه، با نقش معلم و کارکنان مدرسه، نیز مطرح می‌شود. به این ترتیب کتاب هم برای درمانگر تازه‌کار مرجعی گام‌به‌گام است و هم برای کسی که می‌خواهد روش را با شرایط خاص یک خانواده تطبیق دهد.
«درمان مبتنی بر تعامل والد-کودک» متنی تخصصی و بالینی است و مخاطب اصلی‌اش روان‌شناسان کودک، مشاوران خانواده و دیگر متخصصان سلامت روان‌اند. به همین دلیل خواننده‌ای که دنبال کتابی عمومی درباره‌ی فرزندپروری است، باید بداند که با متن آموزشی و پروتکل‌محور سروکار دارد. جالب این‌که نویسندگان درباره‌ی نحوه‌ی آموزش والدین برای اجرای بازی‌درمانی رفتاری و رویه‌های محروم‌سازی هم بحث می‌کنند، پس والدین علاقه‌مند به درک منطق این روش نیز می‌توانند از آن سود ببرند، هرچند لحن و ساختار کتاب برای درمانگر طراحی شده است.