علی بن حسین بن محمد اموی قرشی مشهور به ابو الفرج اصفهانی (زاده ۲۸۴ ه‍.ق – درگذشته۱۴ ذیحجه ۳۵۶ه‍.ق)، محدث، مورخ، ادیب، شاعر و موسیقی‌شناس ایرانی است که به‌گفته‌ای از اعقاب مروان حمار، آخرین خلیفه اموی بوده است. خاندانش در اصفهان ساکن و بعضی از آنها محدث و عالم بودند و مذهب تشیع داشتند. او در عهد المعتضد (۲۴۲–۲۸۹ ق) در اصفهان متولد شد.

در کودکی به بغداد رفت و در آنجا به تحصیل پرداخت. از عنفوان جوانی به جمع اخبار ادبا و موسیقی دانان و استماع اخبار نادر تاریخی و ضبط احادیث و اشعار و ترانه‌ها شوق داشت. نبوغ و پشتکار و قریحه وی سبب شد به زودی در جهان اسلام مشهور گردد و مورد تشویق آل بویه در ری و بغداد و آل حمدان در شام و امویان در اندلس واقع شود. مهلبی وزیر معزالدوله او را به بغداد خواند و مشاور ندیم خاص او شد و تا آخر عمر آن وزیر از وی جدا نگشت.