کتاب مکاتبات مارکس و انگلس

کتاب «مکاتبات مارکس و انگلس (جلد اول): اکتبر 1844 - اوت 1849» در مجموع شامل 40 نامه از دورانی پرالتهاب در تاریخ اروپاست، دورانی که گذار از دموکراسی بورژوایی، شکل‌گیری جنبش‌های مستقل کارگری، زایش کمونیسم علمی و وقوع انقلاب آلمان (1848-1849‌) را به خود دید. در این میان، مکاتبات مارکس و انگلس، فارغ از آنکه اسنادی تاریخی باشند، فرایند تکامل نظریه‌ی مارکسیسم را نیز به ما نشان می‌دهند. نخستین بخش نامه‌ها (۱۸۴۴-۱۸۴۷) به دوره‌ی شکل‌گیری جهان‌بینی کمونیستی اختصاص دارد. مارکس و انگلس در این سال‌ها با شور و شوقی انقلابی، به نقد فلسفه‌ی هگل و هگلیان جوان می‌پردازند و هم‌زمان می‌کوشند نظریه‌ی علمی جامعه‌ی طبقاتی را بنا نهند. نامه‌های این بخش، روند نگارش آثاری چون «خانواده‌ی مقدس» (۱۸۴۴) و «ایدئولوژی آلمانی» (۱۸۴۵-۱۸۴۶) را آشکار ساخته و نشان می‌دهند که چگونه دو دوست در میانه‌ی بحث‌های خود، مفاهیم کلیدی ماتریالیسم تاریخی و دیالکتیک را پرورش دادند. بخش دوم، هم‌زمان با انقلاب‌های دموکراتیک ۱۸۴۸-۱۸۴۹، نخستین آزمون تاریخی مارکسیسم را ثبت می‌کند. این نامه‌ها تحلیل‌های تند و تیز از اوضاع آلمان، تاکتیک‌های مبارزاتی و کوشش‌های عملی برای پایه‌گذاری یک حزب کارگری را شامل می‌شوند. بخش سوم که اندکی پس از شکست انقلاب نوشته شده، تصویری از تبعید اجباری، فقر و تلاش برای جمع‌بندی نظری تجربه‌ی انقلاب را می‌نمایاند. اما ارزش واقعی این مکاتبات تنها در محتوای سیاسی‌اش خلاصه نمی‌شود. نامه‌ها چهره‌ای انسانی و ملموس از دو غول تاریخ اندیشه ترسیم می‌کنند. مارکس، که همواره زیر بار قرض و بیماری دست‌وپا می‌زند، بارها با لحنی دوستانه از انگلس کمک مالی می‌طلبد و انگلس، که خود در منچستر شاغل است، گاه از طریق پست مبالغی را می‌فرستد. افزون بر این، نامه‌ها منابع ارزشمندی برای فهم سیر تکاملی مفاهیمی چون ماتریالیسم تاریخی، دیالکتیک و اقتصاد سیاسی فراهم می‌کنند و اطلاعات دست ‌اولی از نقش مارکس و انگلس در پایه‌گذاری اتحادیه کمونیست‌ها و سازمان‌های کارگری در اختیار خوانندگان می‌گذارند. این مکاتبات توسط منوچهر فکری ارشاد به فارسی ترجمه شده است.