کتاب مروری بر تاریخچه و تفکرات سازمان مجاهدین خلق

«مروری بر تاریخچه و تفکرات سازمان مجاهدین خلق: از زمینه‌های تاسیس تا عملیات فروغ جاویدان (۱۳۴۴-۱۳۶۷)» اثری به خامه وحید خضاب است که در جایگاه نخستین دفتر از مجموعه آنچه گذشت، به تبارشناسی، سیر تحولات فکری و کارنامه سیاسی یکی از پیچیده‌ترین و مناقشه‌برانگیزترین جریان‌های سده اخیر ایران می‌پردازد. خضاب در این بررسی تلاش می‌کند، روایتی از سرگذشت تشکیلاتی ارائه دهد که در میانه دهه چهل خورشیدی از پیوند ناهمگون سرخوردگی ناشی از بن‌بست مبارزات پارلمانتاریستی با موج فراگیر مارکسیسم چریکی در جهان متولد شد. نویسنده با مرور جدایی چهره‌هایی چون عبدی نیک‌بین نشان می‌دهد که چگونه اخذ شتاب‌زده الگوهای ماتریالیسم دیالکتیک تحت عنوان علم مبارزه، تفسیر به رأی آموزه‌های اسلامی و انحراف فکری از خطوط اصیل دینی، زمینه فروپاشی اعتقادی را پی ریخت؛ فرآیندی بحران‌زا که پس از ضربه کوبنده ساواک در شهریور ۱۳۵۰ و اعدام کادرهای نخستین، در سال ۱۳۵۴ به اعلام تغییر ایدئولوژی توسط تقی شهرام، انشعاب مارکسیستی و تصفیه‌های درون‌گروهی خونینی چون ترور مجید شریف‌واقفی و مرتضی صمدیه‌لباف انجامید.
بخش گسترده‌ای از اثر به بازسازی سازمان پس از پیروزی انقلاب اسلامی تحت رهبری مسعود رجوی اختصاص یافته است؛ دوره‌ای پرالتهاب که با جذب هیجانی نسل جوان، ایجاد هسته‌های شبه‌نظامی میلیشیا و تلاش هدفمند برای نفوذ در ارکان دفاعی و مدیریتی نظام نوپا همراه شد. نویسنده سازوکار چرخش راهبردی این جریان به سوی اتحاد با ابوالحسن بنی‌صدر و ورود به فاز مسلحانه در سی خرداد ۱۳۶۰ را ترسیم می‌کند؛ بحرانی سهمگین که به موج گسترده ترور مسئولان ارشد، انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی و نخست‌وزیری، و کشتار مردم کوچه و بازار منتهی گشت و پس از ناکامی در سرنگونی حکومت، به استقرار فرماندهی در پاریس انجامید. مولف سپس اثر را به تاریک‌ترین فصل تاریخچه سازمان، یعنی انتقال پایگاه‌ها به خاک عراق در گرماگرم جنگ تحمیلی و همکاری نظامی و اطلاعاتی با رژیم متجاوز صدام پیوند می‌زند؛ تلاشی وابسته که با تشکیل ارتش به اصطلاح آزادی‌بخش ملی و توهم دستیابی به قدرت، سرانجام در قمار عملیات فروغ جاویدان با ضربت قاطع مدافعان میهن در تنگه چهارزبر و حماسه مرصاد در هم شکست.
با این همه، سنجش دقیق اثر روشن می‌سازد که کتاب بیش از آنکه پژوهشی مرجع برای محققان تخصصی باشد، اثری مقدماتی و راهنما برای مطالعه عمومی است. در نهایت کتاب «مروری بر تاریخچه و تفکرات سازمان مجاهدین خلق» تصویری عبرت‌آموز پیش روی مخاطبان می‌گشاید تا دریابند چگونه التقاط معرفتی، کیش شخصیت حزبی و خودمحوری در فهم حقیقت، آرمان‌خواهی آغازین یک جنبش را به ورطه خشونت لجام‌گسیخته، مزدوری بیگانه و سقوط اخلاقی و تاریخی پیوند می‌زند.