کتاب اقتصاد سیاسی روسیه

«اقتصاد سیاسی روسیه» پژوهشی جامع به کوشش و نگارش محمد کردزاده کرمانی است که با کاربست رهیافت مکتب نهادگرایی و تلفیق روش‌های تحلیلی، تاریخی و دیالکتیکی، مناسبات درهم‌تنیده قدرت، ثروت و ساختار حاکمیت را در پهنه تاریخ معاصر و دوران گذار پسافروپاشی این همسایه شمالی بررسی می‌کند. در شرایطی که جریان‌های مسلط دانشگاهی، بحران‌های اقتصادی و اجتماعی روسیه را صرفا از دریچه الگوهای مکانیکی بازار آزاد، فرمول‌های تجریدی و شاخص‌های آماری کوتاه‌مدت می‌سنجند، کرمانی با بازخوانی تبارشناسانه سیر تطور اندیشه اقتصاد سیاسی از دمونتچرتین، آدام اسمیت، جان استوارت میل و دیوید ریکاردو تا نظریه ارزش طبقاتی کارل مارکس، تفاوت‌های ساختاری و هویتی میان زیست‌بوم روسیه و جهان غرب را پیش چشم می‌نهد؛ جامعه‌ای که برخلاف تمدن غربی و میراث کهن یونانی برآمده از اصلاحات سولون در تفکیک قدرت اقتصادی از اقتدار سیاسی و صیانت نهادینه‌شده از مالکیت خصوصی، از دیرباز عرصه انقیاد فعالان اقتصادی در برابر اقتدار فراگیر دولت، ابهام ساختاری در حدود مالکیت و تمرکز اراده قاهرانه حاکمیت بر مقدرات عمومی بوده است. نویسنده با بررسی تجارب دهه‌های اخیر، پرده از فاجعه تعدیل اقتصادی، شوک‌درمانی و خصوصی‌سازی‌های شتاب‌زده برمی‌دارد؛ فرایندی تخریبی که در ادبیات منتقدان روس با مفاهیمی چون ایدئولوژی تخریب و سیاست خودکشی اقتصادی بازتعریف شده و نشان می‌دهد چگونه نسخه‌های پول‌گرایانه غربی، در غیاب بسترهای نهادی و بدون تمهید زمینه‌های تولیدی، به سقوط دهشتناک دستمزدهای واقعی، استقرار الیگارشی مالی و حراج ثروت‌های ملی انجامید.
کانون کتاب بر بازشناسی ماهیت پیچیده رانت در اقتصاد سیاسی روسیه استوار است؛ جایی که کرمانی با اتکا به نظریات رانت ریکاردویی، افول رابطه مبادله در آرای رائول پربیش و گریگوری کینگ و شواهد تاریخی آمریکای لاتین، آسیب‌شناسی عمیقی از رانت منابع طبیعی، رانت اراضی، رانت بازار کار و جایگاه رانت تولید تسلیحات استراتژیک عرضه می‌دارد و سازوکارهای مخرب بیماری هلندی، تمرکز ناسالم منابع و بازتوزیع فسادزای درآمدهای نفتی در شبکه دیوان‌سالاری را تبیین می‌نماید. اثر با بازتاب آرای اندیشمندان ملی‌گرای روس، به‌ویژه نقد جسورانه سرگی گلازیف بر تئوری‌های صندوق بین‌المللی پول و دیدگاه‌های نوسازی‌محور سرگی گوبانف، ضرورت احیای بازتولید صنعتی را به رخ می‌کشد و با الهام از تجارب موفق تاریخی، خاصه الگوی صنعتی‌سازی سرگی ویته، نقش فعال بانک مرکزی در هدایت اعتبارات پولی، تثبیت هوشمندانه نرخ ارز، مدیریت بدهی‌ها توسط خزانه‌داری، تأسیس صندوق تثبیت و شفاف‌سازی فضای سرمایه‌گذاری را به مثابه تنها راه نجات از تله رانت پیشنهاد می‌دهد؛ منظومه‌ای که اقتصاد سیاسی را وابسته به فلسفه اخلاق و ارزش‌های اجتماعی می‌داند.
این کتاب نگاهی راهبردی پیش روی اقتصاددانان، پژوهشگران روابط بین‌الملل و تصمیم‌گیران حوزه سیاست خارجی می‌گذارد تا دریابند اقتصاد در روسیه تفکیک‌ناپذیر از منطق سیاست و بقای قدرت است و هرگونه کنشگری یا ادراک ژئوپلیتیک از این سرزمین پهناور، نیازمند فهم ریشه‌دار همین گره‌گاه‌های نهادی، رانتی و تاریخی است؛ اثری که مشخص می کند مهار سرنوشت اقتصادی، در گرو رهایی از توهمات نئولیبرالی و تکیه بر توان تولیدی مستقل ملت‌ها رقم می‌خورد.