کتاب احیاگر حکمت

«احیاگر حکمت؛ نگاهی به زمانه، زندگی و آثار فارابی» نوشته‌ی رضا ماحوزی درباره‌ی حیات و احوال و افعال فارابی در طول زندگی و تاثیری است که بر فیلسوفان پس از خود گذاشته است. این کتاب با رویکردی تاریخی و تحلیلی و قراردادن شخصیت فارابی در متن تحولات زمانه‌‌اش در واقع زندگی‌نامه‌ی موسس فلسفه اسلامی و یا معلم دوم است.
ابونصر محمد فارابی یکی از شخصیت‌های برجسته‌ی فلسفی است که علاوه بر شهرت لازم در سنت‌های فلسفی اسلامی و ایرانی و یهودی و مسیحی در ادوار گذشته، مورد توجه دنیای معاصر نیز هست. او فیلسوفی جامع بود که به رابطه‌‌ی حکمت نظری و عملی و بازخوانی میراث فلسفی یونان، خاصه افلاطون و ارسطو، میراث فلسفی مصر، خاصه افلوطین و میراث حکمای ایرانی که عمدتا در اختیار مغان زرتشتی بود، توجهی ویژه داشت. مباحث فارابی در فلسفه‌ی سیاسی، متأثر از دغدغه‌های سیاسی زمانه، او را به عنوان نخستین نظریه‌پرداز فلسفه‌ی سیاسی در هیئت یک نظام فکری منسجم فلسفی در جهان اسلام معرفی کرده است. «رساله‌ی موسیقی کبیر» نیز او را در مقام فیلسوف هنری صاحب رأی معرفی کرده که توانست سنتی قدرتمند را از فراموشی نجات و آن را بسط دهد. با این همه، بیشترین شهرت فارابی ناشی از تلاش او برای تعریفی از فلسفه و تبیین جایگاه فیلسوف در گستره‌ای وجودشناسانه است؛ تلاشی که او را تا حد موسس فلسفه‌ی اسلامی و «معلم ثانی» ارتقا داده است.
در فصل اول این کتاب با عنوان «فارابی احیاگر حکمت» بر نقش فارابی در احیای حکمت باستانی و کلاسیک در هیئتی جدید و متناسب با اهداف و ظرفیت‌های موجود در فرهنگ اسلامی، تاکید شده است. نویسنده در دو فصل بعد با عناوین «اوضاع سیاسی و اجتماعی عصر فارابی» و «اوضاع فرهنگی و علمی عصر فارابی» تصویری از اوضاع سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و مذهبی عصر فارابی به دست می‌دهد. پس از آن، «منابع سرگذشت فارابی» معرفی می‌شوند و از میان آن‌ها، منابعی که چهره‌ای معقول و نزدیک به واقع از فارابی به دست دهند انتخاب و گفته‌ها و اقوال آن‌ها بیان می‌شود. براساس همین منابع، زندگی فارابی، شامل تولد، سفر و مرگ او، در فصل دیگری آمده است. نسب فارابی در گستره فرهنگ ایرانی و فارسی، همچنین قصص و افسانه‌هایی درباره‌ی فارابی در فصل‌هایی با عناوین «نسب فارابی»، «مذهب فارابی» و «قصص و افسانه‌ها» نقل شده است. این فصل‌ها به دلیل اهمیت نسبی، اندکی تفصیل یافته و منابع و دعاوی متعددی که در این‌باره وجود دارد، بررسی و تحلیل شده ‌است. پس از آن «ابداعات فارابی» و «تأثیر فارابی بر دیگران» در دو قلمرو اسلامی و غیراسلامی نیز در دو فصل مستقل آمده است. «آثار فارابی» و «فارابی در دنیای معاصر» نیز در دو فصل جداگانه بررسی شده است.
«احیاگر حکمت» علاقمندان به فلسفه را با زندگی و زمانه‌ی فارابی یکی از برجسته‌ترین فیلسوفان ایرانی آشنا می‌کند.