کتاب زمجی نامه

«زمجی‌نامه؛ داستان علی بن احمد زمجی» تألیف راوی ناشناس و تصحیح و تحلیل دکتر میلاد جعفرپور است. این کتاب نخستین دنباله‌ی منطقی ابومسلم‌نامه است و از دیدگاه داستانی، به نقل حوادثی می‌پردازد که پس از قتل ابومسلم خراسانی روی داده است. شخصیت‌محوری «زمجی‌نامه»، احمد زمجی هم‌رزم مخلص و پاک‌باخته‌ی ابومسلم است که در خون‌خواهی توفیق می‌یابد و خلیفه‌ی عباسی، ابوجعفر دوانقی را می‌کشد و سپس منصور را به جایش بر تخت می‌نشاند.
وقتی قیام احمد زمجی به نتیجه می‌رسد، یارانش پراکنده می‌شوند و احمد زمجی قربانی حرکت ناجوانمردانه‌ای می‌شود و به دست کله‌پزی کشته می‌شود. به این ترتیب چرخه‌ی بی‌پایان خون‌خواهی جانی تازه می‌گیرد و تحرک بیشتری پیدا می‌کند. این بار رهبری قیام بر عهده‌ی فرزند احمد، یعنی علی زمجی است که گزارش احوالش در بخش دوم کتاب «زمجی‌نامه» آمده است.
این داستان دو بخش دارد که پاره‌ی نخست آن به همت دکتر حسین اسماعیلی (استاد دانشگاه استراسبورگ فرانسه) در سال ۱۳۹۷ منتشر شده بود و موضوع آن، شرح احوال و مبارزات احمد بن محمّد زمجی و دیگر همرزمان او در خون‌خواهی ابومسلم خراسانی علیه عباسیان است که تا نابودی ابوجعفر عباسی پیش می‌رود و روایت این جلد با شهادت احمد زمجی به پایان می‌رسد. موضوع بخش دوم، گزارشی از احوال فرزند احمد، موسوم به علی بن احمد زمجی در جهاد علیه دشمنان خلیفه عباسی است که تا شهادت او بر سر قبر ابومسلم خراسانی ادامه پیدا می‌کند. این بخش اخیر یعنی کتاب «زمجی‌نامه؛ داستان علی بن احمد زمجی» براساس دست‌نویس منحصر به‌فرد آن در کتابخانه دانشگاه پنجاب پاکستان و به کوشش دکتر میلاد جعفرپور، عضو هیات علمی دانشگاه حکیم سبزواری است.
روایت داستانی علی بن احمد زمجی مانند پاره‌ی نخست «زمجی‌نامه»، ساختاری یکپارچه و روشمند دارد و راوی گزارش احوال علی احمد زمجی را از زمان وقوع حمله‌ی دریاباریان به کمتور و مأمورشدن علی بن احمد به دفع آنان تا شهادت وی، در پنجاه سرفصل روایت می‌شود. ساختار شکلی و محتوایی روایت جلد دوم، مشابهت تمامی با روایت‌های پاره‌ی اول «زمجی‌نامه» دارد. ازآن‌جا که «زمجی‌نامه» حماسه‌ای منثور است، نبرد، عیاری و جزئیات مربوط بر آن در کانون توجه قرار دارند؛ بنابراین راوی به‌ناچار در ایجاد فضای حماسی لازم، مجال بیشتری به توصیف حوادث پرتنش مرتبط با پیرنگ داده است. و بخش اعظم توان خود را صرف این‌گونه توصیفات کرده است؛ بنابراین وصف گاه و بی‌گاه معشوق گرچه مفصل، در میان انبوه توصیفات حماسی ناپیدا و کم‌رنگ باقی می‌ماند.
«زمجی‌نامه؛ داستان علی بن احمد زمجی» داستانی جذاب و پرحادثه است که علاقمندان به داستان‌های عامیانه و قدیمی از آن لذت می‌برند.