کتاب خط سوم

Third line
  • 10 % تخفیف
    قیمت : 135,000 | 121,500 تومان

  • موجود
  • انتشارات: عطائی عطائی
    نویسنده: محمدحسین ناصرالدین صاحب الزمانی
کد کتاب : 13514
شابک : 978-9643130084
قطع : رقعی
تعداد صفحه : 878
سال انتشار شمسی : 1398
نوع جلد : زرکوب
سری چاپ : 25
زودترین زمان ارسال : 13 خرداد

معرفی کتاب خط سوم اثر محمدحسین ناصرالدین صاحب الزمانی

خط سوم عنوان کتابی است اثر دکتر ناصرالدین صاحب الزمانی دربارهٔ شخصیت، سخنان و اندیشه شمس تبریزی.

عنوان کتاب برگرفته از سخنی معروف از شمس تبریزی است به این صورت
"گفتند: ما را تفسیر قرآن بساز! گفتم: تفسیر ما چنان است که می دانید! نی از محمد و نی از خدا! این «من» نیز منکر می شود مرا! می گویمش: چون منکری، رها کن، برو! ما را چه صداع (دردسر) می دهی؟! می گوید: نی! نروم!... سخن من فهم نمی کند. چنان که آن خطاط سه گونه خط نوشتی: یکی او خواندی، لا غیر! یکی را هم او خواندی هم غیر! یکی نه او خواندی نه غیر او! آن [خط سوم] منم که سخن گویم. نه من دانم، نه غیر من!"[۱]
تعبیر اصطلاح واره «خط سوم»، در اصل متن نقل شده از شمس تبریزی، نیامده است. لیکن، مولف با توجه بر تأکید صریح عدد سه در جمله «آن خطاط، سه گونه خط نوشتی»، در ضمن دو قلاب که حاکی از افزودن بر اصل متن است، نتیجه گرفته که پیامد آشکار منطقی و دستوری «آن منم» عبارتست از: » آن [خط سوم] منم» و به استناد همین دریافت، عنوان کتاب خود را «خط سوم» قرار داده است.

کتاب خط سوم

آقای ابوالحسنی تحت عنوان (نقاط ضعف کلّی و اساسی کتاب) به بررسی نقاط ضعف موجود در منابع کتاب خط سوم و نیز به اصطلاح تناقضات آن و تسامح در نقل و ترجمه اسناد پرداخته و بسیار قاطعانه درباره هریک از آنها احکامی را صادر کرده اند که متأسفانه اغلب آنها خطاست و ای کاش اندکی در اظهار آنها جانب احتیاط را رعایت می فرمودند. اکنون به برخی از لغزشهای آشکار ایشان اشاره می شود:
* درباره منابع مکتوب خطّ سوم اظهار داشته اند که از نوشته چاپ نشده شیخ الاسلام زنجانی و متن سانسور نشده مقاله مرحوم محمد رضا روحانی, سفرنامه ابن الشیخ, فصول خمسه حاجی وزیر زنجانی و برخی دیگر از کتابها استفاده نشده است که چه بسا استفاده از آنها موحب تغییر و یا تعدیل برخی از نظریّات می شد.
باید عرض کنم که مرحوم شیخ الاسلام زنجانی (طبق تصریح و تأیید فرزندشان آقای دکتر جواد شیخ الاسلامی و دیگر آگاهان) هیچگونه مقاله و یا رساله ای درباره آخوند ملا قربانعلی زنجانی ندارد. آن مرحوم کتابچه ناتمام و ناقصی (خطّی) درباره روات و رجال مشهور زنجان دارند که نسخه منحصربه فرد آن را آقازاده محترمشان در اختیار ما گذارده اند و در آن هیچ مطلبی راجع به حجة الاسلام موجود نیست. ظاهرا منظور آقای ابوالحسنی از (نوشته چاپ نشده شیخ الاسلام زنجانی) یادداشت گونه نیم برگی است که توسط آقای میرزا صادق ضیائی در اختیار ایشان قرار گرفته است, و ایشان آن را به گونه مبهم و غلط نما به عنوان (نوشته چاپ نشده شیخ الاسلام زنجانی ) معرّفی کرده اند, که خواننده گمان می کند شیخ الاسلام زنجانی دست کم یک مقاله چند صفحه ای درباره آخوند ملا قربانعلی داشته است; در حالی که این خلاف واقع است و آن را در اصطلاح علم حدیث و درایت (تدلیس) در روایت می نامند و پرهیز از آن از شرایط راوی موثق است.

کتاب خط سوم

دسته بندی های کتاب خط سوم
نکوداشت های کتاب خط سوم
خط سوم هیچ مقدمه ای ندارد. یکباره وارد بحث می شود و برخلاف نوشته های دیگر خود و دیگران که معمولا با مقدمه ای آغاز می شود بلافاصله بحث اصلی را شروع می کند. من به این اثر به عنوان یک دید هنری نگاه کرده ام و گمان بردم همانطور که در یک اثر سینمایی کارگردان یا نویسنده در ابتدای فیلم توضیحی نمی دهند این کتاب هم باید اینگونه باشد
ناصرالدین صاحب زمانی

کتاب خط سوم در انقلاب مشروطیت ایران, در شرح حال آخوند ملاّ قربانعلی زنجانی, معروف به حجة الاسلام, که چندی پیش توسط اینجانب نگارش یافته و منتشر شد, علاوه بر جلب انظار توده های مردمی بویژه در منطقه زنجان توجه دسته ای از عالمان و مورخان برجسته و صاحبنظر را نیز به خود جلب کرد. به گونه ای که هرکدام از آنان با طرق مختلف ضمن بیان کمبودها و کفایتهای آن, مشوّق بزرگ نگارنده در تداوم بخشیدن به این قبیل پژوهشهای تازه تاریخی, با دقّتی افزونتر بودند.
ابوالفضل شکوری

قسمت هایی از کتاب خط سوم (لذت متن)
... آن خطاط سه گونه خط نوشتی: ـ یکی او خواندی، لا غیر. ـ یکی را هم او خواندی هم غیر. ـ یکی نه او خواندی، نه غیر او! آن خط سوم منم بعضی خطاط را خود شمس می دانند. چنان که خودش هم گفته که سخنش از نوع سوم است. اما تعبیر بسیار زیباتری داریم که می گوید این جملات فلسفه آفرینش را از دیدگاه شمس بیان می کنند: خطاط خداوند متعال است. خط اول آفرینش ملایک است که فقط خود او به سر آن آگاه است. خط دوم آفرینش حیوانات است که سری در کار نیست و همه از چند و چون آن آگاهند. خط سوم آفرینشی است که به حال خود رها شده تا راه خود برود. آفرینشی که نه خالق درباره آن نظر می دهد و نه غیر خالق (نفی جبر در اعمال) آن خط سوم وجود شریف انسانی است. این خط سوم را یک وصف تمثیلی دانسته اند که شمس آن را چنان عنوان کنایه آمیزی، برای شخصیت پیچیده خود بر گزیده است. او خود را چنان خطی معرفی می کند که نه خطاط می تواند آن را بخواند و نه هم کس دیگری. شمس در این گفتار کوتاه در حقیقت مسیر سلوک روحانی خویش را تشریح می کند و آن را برای مولانا تشریح می کند و از او می خواهد تا این مسیر را طی کند. شمس در قصه آن خطاط بااین سه نوع خط به گونه ای نمادین خواسته است تا سه مرحله از سلوک عارفانه را تشریح کند. آن خطاط سه گونه خط می نویسد : یکی چنان است که خود می خواند و دیگران هم می توانند بخوانند و این خط را رمزی از حال زاهد صوفی دانسته اندکه هم دیگران او را از ظاهر حالش می شناسند و هم خود اومی داند که سیرت و احوالش در چیست. خط دوم را دیگران نمی توانند بخوانند؛ ولی خطاط میخواند و این رمز حال صوفی متوّحد است که دیگران ازسر حال او آگاهی ندارند ؛ ولی او خود باخبر از حال خویشتن است. خط سوم به گونه یی است که نه دیگران آن را می توانند بخوانند و نه هم خطاط می تواند خواند. این رمز حال صوفی مستور است. دیگران از حال او بی خبر اند، برای آن که حال او درهالهء غیرت پنهان است. بنا براین کسی نمی تواند حال او را بشناسد و خود او نیز به سبب آن که از خودی آن طرف افتاده است از حال خود خبری ندارد.