کتاب آکادمی استرنج (2)

کمیک «آکادمی استرنج: شماره دوم» اثر اسکاتی یانگ، با طراحی هومبرتو راموس، در ظاهر ادامه‌ای پرجنب‌وجوش بر الگوی آشنای مدرسه‌ی جادوگری است؛ جایی که نوجوانانی با توانایی‌های نامتعارف گرد هم آمده‌اند تا قدرت‌های خود را بشناسند و مهار کنند. اما جذابیت واقعی این شماره در جایی فراتر از شوخی‌ها، هیولاها و رنگ‌های پرانرژی آن قرار دارد. آکادمی در این روایت فقط مکانی برای آموزش نیست؛ نهادی است که می‌کوشد نیروهای پیش‌بینی‌ناپذیر را طبقه‌بندی، رام و قابل‌استفاده کند. از همین‌جا، داستان به پرسشی جدی‌تر نزدیک می‌شود: آیا آموزش همیشه راهی برای رشد است، یا گاهی شکلی محترمانه از کنترل به شمار می‌آید؟
شماره‌ی دوم از هیجان ورود اولیه فاصله می‌گیرد و دانش‌آموزان را در دل نظم روزمره‌ی آکادمی قرار می‌دهد. کلاس‌ها، قوانین، رابطه با استادان و مواجهه با خطرهای بیرونی، به‌تدریج نشان می‌دهند که این مدرسه به همان اندازه که پناهگاه است، می‌تواند محل اضطراب هم باشد. نوجوانان وارد فضایی شده‌اند که ظاهرا برای حفاظت از آن‌ها ساخته شده، اما همین حفاظت، مرزهای آزادی‌شان را تعیین می‌کند. جادو در چنین محیطی دیگر صرفا نیرویی رهایی‌بخش نیست؛ به موضوع درس، تمرین، آزمون و نظارت تبدیل می‌شود. چیزی که باید امکان کشف خویشتن را فراهم کند، در معرض خطر تبدیل شدن به مهارتی نهادی و کنترل‌شده قرار می‌گیرد. در میان شخصیت‌ها، دویل دورمامو جایگاهی ویژه دارد. او فقط یک دانش‌آموز تازه‌وارد نیست، بلکه حامل نامی سنگین و گذشته‌ای هولناک است. میراث دورمامو همچون سایه‌ای پیشاپیش بر او افتاده و باعث می‌شود دیگران او را نه بر اساس کنش‌های اکنونش، بلکه بر مبنای نسب و پیشینه‌اش بخوانند. بحران دویل، بحران بسیاری از سوژه‌های حاشیه‌ای است: آیا می‌توان از نامی که پیش از تو درباره‌ات داوری کرده فراتر رفت؟ او ناچار است در برابر این پرسش بایستد که آیا شرارت، سرنوشت اوست یا فقط روایتی است که دیگران مایل‌اند بر او تحمیل کنند. همین کشمکش، او را از یک شخصیت فانتزی ساده به چهره‌ای تراژیک‌تر و انسانی‌تر بدل می‌سازد. امیلی برایت نیز سویه‌ی دیگری از همین مسئله را نمایندگی می‌کند. او با نوعی شگفتی و معصومیت وارد آکادمی می‌شود، اما جهان جادو خیلی زود نشان می‌دهد که زیبایی و خطر در آن از هم جدا نیستند. تجربه‌ی آکادمی برای او فقط گشودن درهای امکان نیست؛ مواجهه با این واقعیت است که هر قدرتی، بهایی روانی و اخلاقی دارد. در چنین بستری، نوجوانان نه فقط با هیولاهای بیرونی، بلکه با تصویری که نهاد آموزشی از آن‌ها می‌سازد روبه‌رو هستند. مدرسه مدعی است می‌خواهد آن‌ها را برای آینده آماده کند، اما هم‌زمان آن‌ها را در قالب‌هایی می‌چیند که شاید با حقیقت وجودی‌شان سازگار نباشد. طراحی هومبرتو راموس این تنش را به‌خوبی در سطح بصری منتقل می‌کند. پیکره‌های کشیده، چهره‌های اغراق‌شده و حرکت‌های تند، جهان آکادمی را پر از انرژی و بی‌ثباتی نشان می‌دهند. قاب‌ها در صحنه‌های آموزشی و گفت‌وگویی، نظم بیشتری دارند، اما به محض ورود آشوب جادویی، خطوط و ترکیب‌بندی‌ها ناآرام می‌شوند. این نوسان میان نظم و بی‌نظمی، همان وضعیت درونی دانش‌آموزان است: آن‌ها باید نیرویی را بفهمند که ذاتا از چارچوب می‌گریزد. رنگ‌ها نیز با شدت و درخشندگی خود، فضای مدرسه را هم جذاب و هم تهدیدکننده می‌سازند؛ گویی هر زیبایی در این جهان، لبه‌ای پنهان دارد. «آکادمی استرنج: شماره دوم» کهن‌الگوی مدرسه‌ی جادویی را از حالت رویایی خارج می‌کند و نشان می‌دهد که هر نهاد آموزشی، حتی اگر با نیت حمایت شکل گرفته باشد، می‌تواند به دستگاهی برای تعریف کردن، محدود کردن و طبقه‌بندی سوژه‌ها بدل شود. دانش‌آموزان در جست‌وجوی تسلط بر قدرت‌های خود هستند، اما خطر آنجاست که این تسلط به زبان مدرسه، استادان و سنت‌های تثبیت‌شده ترجمه شود. عاملیت واقعی برای آن‌ها زمانی آغاز می‌شود که بتوانند میان یادگیری و اطاعت تفاوت بگذارند؛ وقتی بفهمند مهار کردن خویشتن نباید به معنای خاموش کردن بخش‌های ناشناخته‌ی وجودشان باشد.
این شماره به‌جای ارائه‌ی پاسخی قطعی، پرسشی باز و زنده می‌گذارد: چگونه می‌توان درون نهادی آموخت، بی‌آنکه به محصول همان نهاد تبدیل شد؟ نوجوانان آکادمی هنوز در ابتدای راه‌اند، هنوز میان ترس و کنجکاوی، میراث و انتخاب، قانون و آشوب معلق‌اند. شاید جادو دقیقا همان‌جا آغاز شود که دانش‌آموزی دفترش را می‌بندد، به قانون نوشته‌شده نگاه می‌کند و آرام از خود می‌پرسد: اگر طلسم واقعی، همین اطاعت باشد چه؟