کتاب مارتین اسکرسیزی

«مارتین اسکورسیزی» کتابی زندگینامه‌ای تحلیلی به قلم ماری پت کلی است که نخستین‌بار در سال ۱۹۹۱ منتشر شد و در نسخه‌ای بازنگری‌شده و گسترش‌یافته در ۲۰۲۲، هم‌زمان با تثبیت جایگاه اسکورسیزی به‌عنوان یکی از ستون‌های زنده‌ی تاریخ سینما، دوباره به بازار آمد. این نسخه‌ی جدید که توسط گرند سنترال / هاچت بوکز منتشر شده، با پیشگفتارهایی از چهره‌هایی چون استیون اسپیلبرگ و لئوناردو دی‌کاپریو همراه است و تلاشی بلندپروازانه برای ثبت زندگی و کارنامه‌ی یکی از تأثیرگذارترین فیلمسازان قرن بیستم و بیست‌ویکم به شمار می‌رود. کتاب از همان ابتدا مسیر متفاوتی را نسبت به زندگینامه‌های کلاسیک انتخاب می‌کند. به‌جای یک روایت خطی واحد و صدای دانای کل، با ساختاری مبتنی بر تاریخ شفاهی پیش می‌رود؛ مجموعه‌ای از گفت‌وگوها، خاطرات و شهادت‌ها از خود اسکورسیزی، اعضای خانواده، دوستان نزدیک و همکاران کلیدی‌اش در طول دهه‌ها. این رویکرد، زندگی اسکورسیزی را نه به‌عنوان یک اسطوره‌ی دست‌نیافتنی، بلکه به‌مثابه شبکه‌ای از روابط، همکاری‌ها و کشمکش‌ها نشان می‌دهد. از کودکی او در ایتالیای کوچک منهتن و مواجهه‌ی زودهنگامش با مذهب کاتولیک، خشونت خیابانی و سینما، تا تبدیل‌شدنش به فیلمسازی مولف که هر فیلمش واکنشی شخصی به جهان پیرامون است، روایت کتاب بر پیوند تنگاتنگ زندگی و هنر تأکید دارد. یکی از دستاوردهای اصلی کتاب، دنبال‌کردن تکامل اسکورسیزی فیلم به فیلم است؛ نه صرفا به‌عنوان فهرستی از موفقیت‌ها، بلکه به‌عنوان زنجیره‌ای از آزمون، شکست، بازتعریف و بازگشت. از آثار اولیه و کم‌بودجه گرفته تا فیلم‌هایی که امروز در قلب کانن سینمای مدرن جای دارند، کتاب نشان می‌دهد که دغدغه‌های اخلاقی، وسواس نسبت به گناه و رستگاری، و عشق عمیق به تاریخ سینما چگونه در اشکال مختلف تکرار و دگرگون می‌شوند. حضور صداهایی چون رابرت دنیرو، پل نیومن یا تدوینگران و فیلمبرداران ثابت او، این تصویر را تقویت می‌کند که سینمای اسکورسیزی محصول نبوغ فردی صرف نیست، بلکه نتیجه‌ی همکاری‌های پایدار و خلاق است. بااین‌حال، همین ساختار تاریخ شفاهی به نقطه‌ضعف اصلی کتاب نیز تبدیل می‌شود. روایت اغلب تکه‌تکه، ستایش‌گر و کم‌عمق در نقد است. کتاب بیشتر علاقه‌مند به ثبت خاطرات و تحسین شخصیت اسکورسیزی است تا تحلیل جدی شکست‌ها، تناقض‌ها یا نقاط کور سینمای او. برخی مقاطع بیش از آنکه روشنگر باشند، به نوعی اسطوره‌سازی دوستانه نزدیک می‌شوند و جای خالی صدایی منتقد یا فاصله‌گذار به‌وضوح احساس می‌شود. برای خواننده‌ای که انتظار واکاوی نظری عمیق‌تری از جایگاه اسکورسیزی در تاریخ سینما دارد، این رویکرد ممکن است ناامیدکننده باشد. در مجموع، «مارتین اسکورسیزی» کتابی ارزشمند، زنده و پرجزئیات است که بیش از هر چیز، پرتره‌ای انسانی و جمعی از یک فیلمساز بزرگ ارائه می‌دهد. این اثر برای دوستداران سینما و علاقه‌مندان به پشت‌صحنه‌ی فرآیند خلاقه، خواندنی و الهام‌بخش است، اما در عین حال، به‌دلیل محافظه‌کاری تحلیلی و لحن ستایش‌محورش، بیش از آنکه یک بررسی انتقادی تمام‌عیار باشد، سندی صمیمی از یک میراث سینمایی است.