کتاب جرم شناسی و ادبیات

کتاب «جرم‌شناسی و ادبیات: نگاهی بر نقش کودکان در جرم‌شناسی و ادبیات داستانی» اثری پژوهشی و نوآورانه از علی مولابیگی است. نویسنده که از پژوهشگران حوزه‌ی حقوق جزا و جرم‌شناسی در دانشگاه علامه طباطبایی است، در این جایگاه تلاش می‌کند تا پیوندی عمیق میان دنیای حقوقی و جهان روایت‌های داستانی برقرار کند. این اثر میان‌رشته‌ای با تمرکز بر تقاطع جرم‌شناسی و ادبیات، به دنبال آن است که نشان دهد چگونه متون ادبی فراتر از جنبه‌های زیبایی‌شناختی، می‌توانند به عنوان منبعی غنی برای تحلیل پدیده‌های جنایی و اجتماعی به کار گرفته شوند. مولابیگی با تکیه بر پیشینه‌ی تحقیقی خود در تحلیل آثار بزرگی چون نوشته‌های سعدی و احمد محمود، در این کتاب به شکلی منسجم به واکاوی جایگاه کودکان در چرخه‌ی جرم و بزه می‌پردازد و ابعاد نادیده‌ی زندگی این قشر را از دریچه ی کلمات جست‌وجو می‌کند.
نویسنده به تحلیل دو نقش بنیادین کودک در ادبیات و جرم‌شناسی یعنی «بزه‌کار» و «بزه‌دیده» پرداخته است. مولابیگی استدلال می‌کند که ادبیات داستانی، به‌ویژه آثار نویسندگانی نظیر علی‌اشرف درویشیان، صادق چوبک و بزرگ علوی، بستری رئالیستی برای درک عوامل ریشه‌ای بزهکاری اطفال فراهم می‌آورند. او با استفاده از رویکردهای نوین نظیر جرم‌شناسی فرهنگی و روایی، نشان می‌دهد که فقر، استثمار، خشونت خانگی و خیابان‌گردی کودکان در داستان‌ها، تنها تخیلات نویسنده نیستند، بلکه بازنمایی دقیق آسیب‌های ساختاری جامعه به شمار می‌روند. کتاب با بررسی مصداقی شخصیت‌های داستانی، به جرم‌شناسان کمک می‌کند تا به جای اکتفا به آمارهای خشک رسمی، به «داستان زندگی» و انگیزه‌های روانی کودکانی گوش فرا دهند که تحت تاثیر فشارهای محیطی به سمت رفتارهای ضداجتماعی سوق داده شده‌اند. این نگاه انسانی به جرم، امکان نقد سیاست‌های کیفری و سیستم عدالت اطفال را با دقتی بیشتر فراهم می‌سازد.
اهمیت کتاب «جرم‌شناسی و ادبیات» در ادبیات حقوقی ایران از آن جهت است که به حوزه‌ی کمتر شناخته‌شده ی «حقوق و ادبیات» غنا می‌بخشد و ابزاری تحلیلی برای درک بهتر مفاهیم کیفرشناسی و بزه‌دیده‌شناسی ارائه می‌دهد. علی مولابیگی با زبانی علمی اما روان، مفاهیم پیچیده‌ی جامعه‌شناختی را با بهره‌گیری از نقل‌قول‌های ادبی ملموس کرده است، به طوری که اثر هم برای حقوق‌دانان و قضات اطفال و هم برای پژوهشگران علوم اجتماعی و ادبیات کاربردی است. این پژوهش با شناسایی الگوهای تکرارشونده ی آسیب در داستان‌ها، بر لزوم اصلاح ساختارهای اجتماعی و پیشگیری از بزه‌دیدگی کودکان تاکید می‌ورزد و ادبیات را به عنوان آینه‌ای تمام‌نما برای بازخوانی عدالت معرفی می‌کند.